4-laboratoriya mashg‘uloti
Laboratoriya maqsadi – qush (havo muhiti), baliq (suv muhiti) va toshbaqa (quruqlik, cho‘l) tuzilishidagi moslanish belgilarini aniqlash. Jihozlar: o‘qituvchi ko‘rsatadigan qafasdagi qush yoki qush patlari to‘plami, akvariumdagi baliqlar (yoki rasmlari), toshbaqa (tirik burchakda yoki rasmi), lupa, daftar. Xavfsizlik va odob: tirik hayvonlarni faqat o‘qituvchi ko‘rsatganda, bezovta qilmay, shisha va qafasni urmasdan kuzating; ularga o‘zingiz oziq bermang; hayvonni ushlash faqat kattalar yordamida, so‘ng qo‘lni sovunlab yuving (qush, toshbaqa va akvarium suvi bakteriya tarqatishi mumkin). Ish tartibi: 1) qushning tashqi tuzilishini ko‘ring: tana shakli (oqim chiziqli), patlar (konturli va par), qanot, dum, tumshuq; 2) zoologiyadan bilganingizga tayanib ichki tuzilishdagi belgilarni yozing: yengil, kovak suyaklar, ko‘krak suyagida toj, to‘rt kameradan iborat yurak, havo xaltachali o‘pka, tishsiz tumshuq; 3) baliqda tana shakli, tangachalar va shilimshiq, suzgichlar, yon chiziq, jabra; 4) toshbaqada karapaks (qalqon), shox qoplam, qalin oyoqlar, suv tejash, kecha-kunduzgi xulq; 5) har bir guruh uchun jadval to‘ldiring: belgi – qaysi vazifa uchun; 6) moslanishning nisbiyligiga misol yozing (pingvin va tuyaqush uchmaydi, baliq suvdan chiqsa nobud bo‘ladi). Xulosa: tuzilish va funksiya muhitga moslashgan, biroq moslanish faqat o‘z sharoitida foydali.
Hayvonot bog‘ida cho‘l toshbaqasi uchun qafas shunday jihozlanadi: iliq tosh, soya, kovlash uchun qum. Bu uning morfologik va fiziologik moslanishlariga mos keladi: xodim ularni bilmasa, hayvon o‘zini yomon his qiladi.
Hayvonot bog‘i xodimi qafaslarni jihozlaydi, yovvoyi tabiatni tiklash xodimi hayvonlarni tabiatga qaytarishga tayyorlaydi, aviakonstruktor qush qanotlarini o‘rganadi.
Turli joyda yashaydigan ikki hayvonni (masalan, baliq va tuyani) o‘ylab, har birining boshqasining yashash joyida qiyinchilik tug‘diradigan bittadan belgisini yozing.
| Belgi | Ahamiyati |
|---|---|
| oqim chizig‘i shaklidagi tana | suvda qarshilik kam |
| shilimshiqli tangachalar | ishqalanish kamayadi, himoya |
| yon chiziq | suv bosimi va oqimini sezish |
| jabralar | suvdan kislorod olish |
| Belgi | Ahamiyati |
|---|---|
| yengil kovak suyaklar, patlar | uchishni yengillashtiradi |
| havo xaltachali o‘pka | nafas olish va chiqarishda gaz almashinuvi |
| to‘rt kamerali yurak | kislorodga boy qonni tez yetkazadi |
«Moslanish detektivi»: har bir guruh qushning, baliqning yoki toshbaqaning rasmini oladi va 5 ta moslanish belgisini ko‘rsatadi.