3-laboratoriya mashg‘uloti
Laboratoriya maqsadi – bir turdagi individlar orasidagi o‘xshashlik va farqlarni aniqlash hamda sabablarini o‘rganish. Material: o‘qituvchi tayyorlagan bug‘doy boshoqlari yoki bir tur o‘simlik barglari (gerbariy), chizg‘ich, daftar; qaychi va o‘tkir narsalarni ishlatmang. Ish tartibi: 1) 20–30 ta namunani raqamlang; 2) har birida bitta belgini (masalan, boshoqdagi boshoqchalar soni yoki barg uzunligi) sanang yoki o‘lchang; 3) variatsion qator tuzing – qiymatlarni o‘sish tartibida yozing; 4) har bir qiymat nechta uchrashini (chastotasini) sanab jadval tuzing; 5) o‘rtacha qiymatni (barcha qiymatlar yig‘indisi : namunalar soni) va eng ko‘p uchraydigan qiymatni (moda) toping; 6) daftarda ustunli diagramma chizing – ko‘p belgilar o‘rtacha atrofida guruhlanadi va ikki chetda kam uchraydi (qo‘ng‘iroqsimon egri). Xulosa: bir turning individlari ham o‘xshash, ham har xil. Farqlar ikki sababga ega: muhit ta’siri (modifikatsion, irsiylanmaydi, reaksiya normasi doirasida) va irsiy o‘zgaruvchanlik (mutatsion, kombinativ). Irsiy farqlar tanlanish uchun material bo‘ladi, shuning uchun o‘zgaruvchanlik evolutsiya uchun muhim.
Bozorda tuxum yoki olma o‘lchamiga qarab navlarga ajratiladi: ko‘pi o‘rtacha o‘lchamga to‘g‘ri keladi, juda kichik va juda katta kam bo‘ladi. Navlarga ajratish uchun eng ko‘p uchraydigan o‘lcham va o‘rtacha o‘lchamni bilish kerak.
Sifat nazoratchisi mahsulotni navlarga ajratadi, tikuvchilik korxonasi kiyim o‘lchamlarini ko‘p kishi o‘lchamlaridan tanlaydi, fermer statistikasi hosil o‘lchamlarini tahlil qiladi.
O‘n kun davomida uy vazifasiga ketgan vaqtni daqiqalarda yozib, eng ko‘p uchragan qiymat va o‘rtachani toping.
«Qo‘ng‘iroq egri»: sinfning bo‘ylari yoki qadam uzunligi o‘lchanib, ustunli diagramma doskada birgalikda chiziladi.