ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
Hafta hikoyasi10-sinf · 24-hafta

7 bosqichda 1000 kishi?

🎯 Missiya: «2 kishiga yuboring — 7-bosqichda 1000 dan ortiq odam o‘qiydi» — zanjirli xabar rostmi?

Dushanba

AzizSinfdagi chatda zanjirli xabar: «2 ta yangi odamga yuboring! 7-bosqichda 1000 dan ortiq odam bahorgi tozalash kuni haqida bilib oladi!» Oxirida: «Kim do‘stiga yordam bermaydi?»
MalikaMart boshi, yangi da’vo. «Kim yordam bermaydi?» — : javob so‘ralmaydi. Inkor shaklidagi so‘roq odatda tasdiq bildiradi: «Kim bahorni sevmaydi?» — hamma sevadi.
AnvarUni oddiy gapga aylantirsak mazmun saqlanadi, ta’sir kuchi susayadi. Ya’ni xabar his-tuyg‘u bilan bosim qilyapti, dalil keltirmayapti.
JasurRus tilidagi nusxasida: «Неужели ты не перешлёшь? Только 7 раундов!» «Неужели» — so‘roq , «только» — cheklash. «Даже ты знаешь» va «Только ты знаешь» ma’nosi boshqa.
Zarina«Бы», «ли», «же» alohida yoziladi («пошёл бы»), «-то, -ка, -либо, -нибудь» defis bilan.
Birinchi kalit: xabar his-tuyg‘u bilan bosim qiladi, dalil keltirmaydi.
Ona tiliRus tili

Qulf 1: Zanjirli xabar

Topshiriq: «Kim bahorni sevmaydi?» qanday so‘roq?

🔑 Kalit: Xabar «Kim yordam bermaydi?» deb his-tuyg‘u bilan bosim qiladi, dalil keltirmaydi.

AnvarXabar «har kim 2 ta yangi odamga yuboradi» deydi. x-bosqichda 2ˣ yangi o‘quvchi. «1000 dan ortiq» uchun 2ˣ > 1000 kerak.
Zarina: 2 > 1, funksiya o‘suvchi, belgi saqlanadi. 2⁹ = 512 < 1000, 2¹⁰ = 1024 > 1000, demak x ≥ 10.
Jasur7-bosqichda 2⁷ = 128 ta. Boshlovchi bilan hammasi 255 ta — 1000 dan ancha kam.
MalikaAsos 0 < a < 1 bo‘lsa belgi o‘zgaradi: (1/2)ˣ < 1/8 = (1/2)³ → x > 3. Asoslar har xil bo‘lsa, umumiy asosga keltiramiz: 4ˣ ≥ 8 → 2²ˣ ≥ 2³ → x ≥ 3/2.
Ikkinchi kalit: 7-bosqichda 128; 1000 dan oshish uchun kamida 10-bosqich kerak.
Matematika

Qulf 2: Qaysi bosqichda 1000?

Topshiriq: 2ˣ > 1000 ning eng kichik butun yechimi?

🔑 Kalit: 2⁷ = 128; 2ˣ > 1000 uchun kamida x = 10. 7-bosqichda 1000 dan ortiq bo‘lmaydi.

Seshanba

JasurThe message has a link to an “application form” to join the clean-up day. It asks for my passport number and my password!
ZarinaA real has: Surname, First name, Date of birth (05/11/2010), Place of birth, Nationality, Address, Telephone, E-mail, Signature. Write N/A when something doesn’t apply.
AnvarPrepositions: apply for a place, interested in science, good at maths, at the age of 16, in 2023, on 5 May. And all information must be true.
MalikaGive personal data, like a passport number or a password, only to trusted official organizations. Never to a chain message.
Uchinchi kalit: xabar parol va pasport raqamini so‘raydi — bu ishonchli tashkilot belgisi emas.
Ingliz tili

Qulf 3: The “application form”

Topshiriq: What should you NOT give to an unknown form?

🔑 Kalit: Havola parol va pasport raqamini so‘raydi: shaxsiy ma’lumotni faqat ishonchli rasmiy tashkilotga beramiz.

AnvarKlub «zanjir kuzatuvchisi» ilovasini yasaydi. Ko‘p obyektda va xossalari bor, qiymati True yoki False. Visible = False — ko‘rinmaydi, lekin mavjud; Enabled = False — ko‘rinadi, ammo kulrang.
ZarinaAmaliyotda «svetofor»: uchta yozuv va uchta tugma, Boshida uchalasi ham ko‘rinmaydi; birinchi tugma esa Label1.Visible := True; Label2.Visible := False; Label3.Visible := False deb yozadi.
Jasur amali qiymatni teskari qiladi: Label1.Visible := not Label1.Visible — har bosilganda ko‘rsatadi va yashiradi. Ikkinchi tugma: Button1.Enabled := not Button1.Enabled.
MalikaSinov: ketma-ket bosamiz, har bosishdan keyingi ni jadvalga yozamiz va oldindan hisoblaganimiz bilan solishtiramiz. Svetofor — faqat o‘quv modeli: yo‘lda signallarga bo‘ysunamiz.
Oldindan hisoblab, keyin sinash — da’voni avval bashorat qilib, keyin tekshirish kabi.
Informatika

Qulf 4: Ko‘rinadi va faol

Topshiriq: Label1 boshida ko‘rinadi. «Visible := not Visible» tugmasi 3 marta bosilsa, Label1?

Chorshanba

ZarinaBiologiya laboratoriyasi: o‘qituvchi tayyorlagan 20 ta bug‘doy boshog‘ida boshoqchalar soni. : 13 — 1 ta, 14 — 2, 15 — 2, 16 — 6, 17 — 3, 18 — 3, 19 — 2, 20 — 1.
Anvar 330 : 20 = 16,5; — eng ko‘p uchraydigan qiymat: 16 (6 marta). Ustunli diagrammada ko‘pchilik o‘rtacha atrofida, chetlarda kam.
MalikaFarq ikki sababdan: muhit ta’siri (, irsiylanmaydi) va . Evolutsiya omillaridan faqat tabiiy tanlanish yo‘nalishli; mutatsiya, gen oqimi, dreyf tasodifiy.
JasurXuddi shu usul bilan 20 sinfdoshdan so‘radik: oxirgi zanjirli xabarni nechtaga yubordingiz? 0 ga — 9 kishi, 1 ga — 6, 2 ga — 3, 3 ga — 2.
AnvarO‘rtacha (0·9 + 1·6 + 2·3 + 3·2)/20 = 18/20 = 0,9. U 1 dan kichik: zanjir o‘smaydi, so‘nadi (0,9⁷ ≈ 0,48). «Har kim 2 ga» — faraz, haqiqatda qiymatlar har xil.
To‘rtinchi kalit: haqiqiy ma’lumotda o‘rtacha 0,9, zanjir kuchaymaydi.
Biologiya

Qulf 5: Variatsion qator

Topshiriq: 20 kishining yig‘indisi 18 bo‘lsa, o‘rtacha nechta?

🔑 Kalit: Sinfdoshlar so‘rovida o‘rtacha 0,9 ta yuborish: zanjir o‘smaydi, so‘nadi; «har kim 2 ga» faraz xolos.

AnvarFizika: radiusi R, zaryadi q o‘tkazgich sfera ichida maydon kuchlanganligi E = 0. Tashqarida (r ≥ R) E = kq/r² — nuqtaviy zaryadnikidek, masofa bilan 1/r² kabi kamayadi.
JasurMisol: q = 2·10⁻⁹ C, r = 0,3 m, k = 9·10⁹: E = 9·10⁹ · 2·10⁻⁹ / 0,09 = 200 N/C.
Zarinada atomlar ga uchraydi, o‘z maydonini hosil qiladi: E = E₀ − E′. Susayish — ε = E₀/E: havoda ≈ 1, moyda ≈ 2–3, suvda ≈ 81. Kuch F = kq₁q₂/(εr²).
MalikaKimyo: larda karbonil guruh ikki radikal bilan bog‘langan, formulasi CₙH₂ₙO (n ≥ 3). C₃H₆O: propanal CH₃CH₂CHO va (propanon) CH₃COCH₃ — sinflararo izomerlar.
ZarinaKetonlar kumush ko‘zgu bermaydi va Cu(OH)₂ ni qaytarmaydi, aldegidlar esa beradi — o‘xshash ikki moddani ajratadigan aniq sinov. Aseton uchuvchan va yonuvchan: olovdan uzoq, kattalar nazoratida.
O‘xshash ikki narsani ajratish uchun aniq sinov kerak — fakt va mish-mishni ajratishga ham.
FizikaKimyo (Organik kimyo)

Qulf 6: Maydon va aseton

Topshiriq: Qaysi formula asetonga (propanon) tegishli?

ZarinaAdabiyotda Hamid Olimjonning «G‘azal»i. Mazmunini aytmaymiz, shaklini ko‘ramiz: sevgi g‘azali, vaznida — hazaji musammani solim: «mafoiylun» i har misrada to‘rt marta takrorlanadi.
AnvarVazn sanaladi, shuning uchun uni tekshirsa bo‘ladi. Darslikka ko‘ra shoir mumtoz yozuvchilar ijod bulog‘idan oziqlangan.
JasurO‘zbekiston tarixi: urush yillarida shoirlar vatanparvarlik mavzusida yozdi. 30 ta darslikka ko‘ra frontda 35 000 va gospitallarda 26 000 konsert berdi.
MalikaJami 35 000 + 26 000 = 61 000 konsert; brigadaga o‘rtacha 61 000 : 30 ≈ 2 033. Muhimi: «darslikka ko‘ra» — manbasi aytilgan raqam.
Anvar1943-yil 4-noyabrda Toshkentda tashkil topdi. 31 oliy o‘quv yurti va 7 harbiy akademiya qilindi, faqat Toshkentga 375 taniqli olim keldi.
Beshinchi kalit: raqam manbasi bilan aytilsa, tekshirsa bo‘ladi. Zanjirli xabarning manbasi yo‘q.
AdabiyotO‘zbekiston tarixi

Qulf 7: G‘azal va urush yillari

Topshiriq: 61 000 konsert 30 brigadaga bo‘linsa, brigadaga o‘rtacha?

🔑 Kalit: Raqam manbasi bilan («darslikka ko‘ra») aytilsa, tekshirsa bo‘ladi; zanjirli xabarning manbasi yo‘q.

JasurGeografiya: Lotin Amerikasi — g‘arbiy yarimsharda, AQSH, Kanada va Grenlandiyadan janubda; ko‘pchilik ispan va portugal tilida gapirgani uchun shunday ataladi. 30 dan ortiq davlat, 7 subregion.
ZarinaSubregionlar: Meksika, Markaziy Amerika, G‘arbiy Hindiston, And davlatlari, «Gviana uchburchagi», Braziliya, La-Plata davlatlari. Aholisi taxminan 650 million, aralash: , mulatlar va boshqalar.
AnvarG‘arbda Kordilyera va And — seysmik va vulkanik faol. Neft va gaz (Venesuela, Meksika), temir rudasi (Braziliya), mis (Chili, Peru), litiy (Boliviya). Argentina si don va go‘sht beradi; Panama kanali ikki okeanni bog‘laydi.
MalikaMasshtab uchun: 1 000 kishi 650 000 000 ning atigi 0,00015 %i. «Ommaviy» so‘zi nisbiy: sinf uchun katta raqam, mintaqa uchun juda oz.
Raqamni doim nimaga nisbatan ekanini so‘raymiz.
Geografiya (Amaliy geografiya)

Qulf 8: Masshtab muhim

Topshiriq: Lotin Amerikasida nechta subregion ajratiladi?

Payshanba

AnvarJahon tarixi: SSSR, 1964–1991. 1970-yillarda o‘sish sekinlashdi, xomashyo va neft eksportiga bog‘liqlik oshdi, boshqaruv qotib qoldi — «» davri. 1979-yil dekabrda sovet qo‘shinlari Afg‘onistonga kirdi, urush 1989-yilgacha davom etdi.
Malika1985-yil martdan va kursi e’lon qilindi. 1988–1991-yillarda saylovlar, matbuot erkinligi va ko‘ppartiyaviylik kengaydi.
ZarinaOshkoralik da’volarni ochiq muhokama qilish va tekshirishga imkon beradi. 1991-yil 19–21 avgustdagi to‘ntarishga urinish barbod bo‘ldi; respublikalar mustaqillik e’lon qildi (O‘zbekiston — 31 avgust), keyin tuzildi.
JasurBiz hech kimni baholamaymiz: faqat darslikdagi sana va atamalar.
Ochiq muhitda tekshirish osonroq; zanjirli xabar esa manbasini yashiradi.
Jahon tarixi

Qulf 9: Oshkoralik va tekshiruv

Topshiriq: O‘zbekiston mustaqilligi qachon e’lon qilingan?

ZarinaMaktabda «sud o‘yini» o‘tkazamiz. Fuqarolik ish ning yozma da’vo arizasi bilan boshlanadi; sudya qabul qiladi, ishni tayyorlaydi va majlis sanasini belgilaydi.
AnvarMajlis tartibi: ochilish, huquqlarni tushuntirish, ishni mohiyati bo‘yicha ko‘rish (taraflar, guvohlar, ekspert xulosasi, hujjatlar), munozara va oxirgi so‘z, keyin qaror e’lon qilinadi.
JasurQaror kuchga kirgunicha norozi taraf yuqori sudga berishi mumkin; kuchga kirgan qaror tartibida tekshiriladi. Muddatlar qisqa, 2018-yilgi Fuqarolik protsessual kodeksida belgilangan.
Malika16 yoshga to‘lmagan guvoh so‘roq paytida o‘qituvchi yoki ota-ona hamrohligida bo‘ladi. ham fikrini aytadi: ikki tomon eshitiladi — fakt-chekda ham shunday.
Sud ham dalillarni tekshiradi: hujjat, guvoh, ekspert. Klubimiz usuli ham shunday.
Davlat va huquq asoslari

Qulf 10: Sud o‘yini

Topshiriq: Fuqarolik ish nimadan boshlanadi?

Juma

MalikaDin tarixi: yunoncha «xenos» — begona, «fobos» — qo‘rquv: «begona» deb qabul qilingan odamlar yoki madaniyatlarga qo‘rquv, shubha yoki dushmanlik.
AnvarNotanish narsadan ehtiyot bo‘lish tabiiy, lekin butun bir guruhga dushmanlik yoki huquqini cheklash — ksenofobiya va kamsitish. Turlari: etnik, irqiy, diniy.
ZarinaDarslik tarixdan misollar keltiradi, jumladan 1933–1945-yillarda yahudiylarning ommaviy qirg‘ini — Holokost. Sabablari: bilimsizlik, lar, inqirozlar, internetdagi bir tomonlama tasvirlar.
JasurQoida: odamlar o‘z harakati uchun javob beradi, butun jamoa emas. Oldini olish — ta’lim, tanqidiy fikrlash, muloqot.
Klub qoidasi: butun guruhni ayblaydigan da’voni hech qachon tarqatmaymiz.
Dunyo dinlari tarixi

Qulf 11: Begona degan so‘z

Topshiriq: Ksenofobiya nima?

MalikaKalitlar: 1) xabar ritorik so‘roq bilan bosim qiladi; 2) 2⁷ = 128, 1000 dan oshish uchun kamida 10 bosqich; 3) havola parol va pasport raqamini so‘raydi; 4) so‘rovda o‘rtacha 0,9 ta yuborish; 5) xabarning manbasi ko‘rsatilmagan.
AnvarHisob «7-bosqichda 1000 dan ortiq»ni rad etadi, so‘rov esa zanjir ko‘pincha so‘nishini ko‘rsatadi.
ZarinaHukm: FALSE. Bahorgi tozalash kuni yaxshi g‘oya: rahbardan bilib olamiz, shaxsiy ma’lumot bermaymiz.
JasurAziz, buni sinfdoshlaringga tushuntir: «yubormaslik» ham bir tanlov.
Rozimiz. Hisobotni yozamiz.
Matematika

Qulf 12: Hukm

Topshiriq: Hukmni qaysi kalitlar hal qildi?

Bir haftani bir hikoyada takrorlading!

Bu hikoya 14 ta fanni birlashtirdi.

MatematikaOna tiliIngliz tiliInformatikaAdabiyotBiologiyaDavlat va huquq asoslariDunyo dinlari tarixiFizikaGeografiya (Amaliy geografiya)Jahon tarixiKimyo (Organik kimyo)O‘zbekiston tarixiRus tili

0 / 15 yulduz

Jamoa hisoboti

7-bosqichda 128 ta, 1000 emas — FALSE

Da’vo: zanjirli xabar «7-bosqichda 1000 dan ortiq odam o‘qiydi» deydi. Hukm: FALSE. Har kim 2 ta yangi odamga yuborsa, 7-bosqichda 2⁷ = 128 ta bo‘ladi; 1000 dan oshish uchun kamida 10 bosqich kerak. Sinfdoshlar so‘rovida o‘rtacha 0,9 ta yuborish — zanjir so‘nadi. Xabar ritorik so‘roq bilan bosim qiladi va parol, pasport raqamini so‘raydi. Nima qilish kerak: yubormang, shaxsiy ma’lumot bermang.

— 10-B jamoa

Topilgan kalitlar

  1. Xabar «Kim yordam bermaydi?» deb his-tuyg‘u bilan bosim qiladi, dalil keltirmaydi.
  2. 2⁷ = 128; 2ˣ > 1000 uchun kamida x = 10. 7-bosqichda 1000 dan ortiq bo‘lmaydi.
  3. Havola parol va pasport raqamini so‘raydi: shaxsiy ma’lumotni faqat ishonchli rasmiy tashkilotga beramiz.
  4. Sinfdoshlar so‘rovida o‘rtacha 0,9 ta yuborish: zanjir o‘smaydi, so‘nadi; «har kim 2 ga» faraz xolos.
  5. Raqam manbasi bilan («darslikka ko‘ra») aytilsa, tekshirsa bo‘ladi; zanjirli xabarning manbasi yo‘q.

Yulduzli savollar

  1. 2ˣ > 1000 ning eng kichik butun yechimi qaysi?

  2. Zaryadlangan o‘tkazgich sfera ichida E nimaga teng?

  3. O‘ylab ko‘r: har kim o‘rtacha 1,1 ta odamga yuborsa, zanjir nima bo‘ladi?

Hikoyadagi darslar