Rekombinant DNK olish
Rekombinant DNK – turli manbalardan olingan DNK bo‘laklarining sun’iy birikmasi. Birinchi marta 1972–73-yillarda P. Berg, S. Koen va G. Boyer tajribalarida olingan. Ish bosqichlari: 1) donor organizmdan kerakli genni olish – restriktaza bilan kesish, i-RNKdan revertaza bilan kDNK sintez qilish yoki gen nukleotid ketma-ketligi ma’lum bo‘lsa uni kimyoviy sintez qilish; 2) vektor tanlash – odatda plazmida (yoki virus, fag), unda antibiotikka chidamlilik geni bo‘ladi; 3) gen va vektorni bir xil restriktaza bilan kesish va ligaza bilan tikish – rekombinant plazmida hosil bo‘ladi; 4) uni retsipiyent hujayra (E. coli, achitqi) ga kiritish (transformatsiya); 5) tanlash – muhitga antibiotik qo‘shilsa, faqat rekombinant plazmida olgan bakteriyalar yashab qoladi; 6) klonlash – bunday hujayralar ko‘payib, yot gen nusxalari ko‘payadi (gen klonlash) va gen oqsil sintezlaydi (ekspressiya). Shu usulda inson insulini, o‘sish gormoni, interferon olinadi. Gen terapiyasida kasal genni sog‘lom gen bilan almashtirish yo‘llari o‘rganilmoqda.
Gepatit B vaksinasining asosiy oqsili achitqi hujayralarida ishlab chiqariladi: oqsil geni plazmidga kiritilib, achitqiga joylanadi va hujayralar ko‘paygan sayin oqsil ko‘payadi. Shu tarzda oqsilni virusning o‘zisiz, katta miqdorda olish mumkin.
Bioreaktor operatori hujayralar o‘sishini kuzatadi, sifat nazorati tahlilchisi mahsulot tozaligini tekshiradi, tartibga soluvchi organ xodimi hujjatlarni ko‘rib chiqadi.
Achitqida oqsil ishlab chiqaradigan olimga beradigan bitta savolingizni yozing, masalan, mahsulot toza ekanini qanday tekshirishlarini.
«Rekombinant konstruktor»: guruhlar qog‘ozdan plazmida va gen kartochkalarini kesib, to‘g‘ri tartibda «ulaydi» (qaychi bilan kattalar yordam beradi) va 6 bosqichni tartibga soladi.