ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
Hafta hikoyasi10-sinf · 18-hafta

Derazalarni yopish isitishni kamaytirdimi?

🎯 Missiya: «Derazalarni yopish maktab isitishini 20 foizga kamaytirdi» — buni aytish mumkinmi?

Dushanba

AnvarMaktab devorida e’lon: «Derazalarni yopish isitishni 20 % kamaytirdi!» Qorovul amaki 15-dekabrda deraza tirqishlarini yopgan.
MalikaFakt-chek: qozonxonada gaz hisoblagichi bor. 15-noyabrdan 14-dekabrgacha — 620 m³, o‘rtacha tashqi harorat +4 °C. 15-dekabrdan 14-yanvargacha — 600 m³, harorat 0 °C.
ZarinaKimyodan: tabiiy gaz — 90–98 % metan. CH₄ + 2O₂ → CO₂ + 2H₂O + Q: ajralgan issiqlik gaz hajmiga mos. Demak, hajm — isitish uchun yaxshi o‘lchov.
Jasur(620 − 600) / 620 ≈ 3,2 %, 20 % emas! Ammo ikkinchi oy sovuqroq edi — bu ham hisobga olinishi kerak.
JasurGeografiyadan: dunyo aholisining taxminan 57 % shaharda yashaydi — shaharlarda isitish katta energiya. Qolgan 100 − 57 = 43 % qishloqda.
Birinchi kalit: oddiy taqqoslash 3,2 % beradi, ammo sovuqroq oyni hisobga olish kerak. Shunchaki «620 va 600» yetmaydi.
Geografiya (Amaliy geografiya)Kimyo (Organik kimyo)

Qulf 1: Qozonxona hisoblagichi

Topshiriq: Tabiiy gazning asosiy qismi qaysi modda?

🔑 Kalit: Gaz hisoblagichi: 620 m³ (+4 °C) va 600 m³ (0 °C): oddiy farq 3,2 %, 20 % emas; oylar harorati har xil.

ZarinaE’londagi 20 % — pudratchi firmaning takliflaridan: «isitishni 20 % gacha kamaytiradi».
AnvarDavlat-huquqdan: — ikki yoki ko‘p tomonning kelishuvi. aniq bo‘lishi kerak, shartsiz. Do‘konning onlayn ro‘yxati — .
MalikaShartnomaning muhim sharti — predmet va bajarish muddati. «20 % gacha» — maksimum, kafolat emas: natija shartnomada yo‘q.
Ikkinchi kalit: 20 % — reklamaning yuqori chegarasi, o‘lchangan natija emas.
Davlat va huquq asoslari

Qulf 2: «20 % gacha»

Topshiriq: Aksept qanday bo‘lishi kerak?

🔑 Kalit: 20 % pudratchi taklifidagi «20 % gacha» iborasidan olingan: bu yuqori chegara, o‘lchangan natija emas.

Seshanba

AnvarQozonxona daftarida o‘tgan qishning haftalik yozuvlari bor: 6 °C da 126 m³, 2 °C da 162 m³. Ikki nuqtadan to‘g‘ri chiziq: burchak koeffitsiyenti (162 − 126)/(2 − 6) = −9.
ZarinaG = 180 − 9T. k = −9 < 0, demak funksiya: sovuq qancha ko‘p bo‘lsa, gaz shuncha ko‘p. T = 0 da kutilgan G = 180 m³ haftasiga.
JasurOraliq −5 dan 6 °C gacha: eng katta qiymat −5 da: 180 + 45 = 225 m³, eng kichigi 6 da: 126 m³. Nuqtalar atrofida ±8 m³ tarqoqlik bor.
MalikaKvadratik model: e’lon qog‘ozi, perimetri 40 sm: yuz S = x(20 − x) = −x² + 20x. a < 0, uchi x = 10 da: S = 100 sm². Kvadrat eng katta yuzni beradi.
Uchinchi kalit: model sovuq haftada ≈180 m³ kutadi. Endi bu bilan o‘lchangan haftani solishtiramiz.
Matematika

Qulf 3: Chiziqli model

Topshiriq: G = 180 − 9T bo‘yicha T = 0 °C da haftalik gaz qancha?

🔑 Kalit: Model G = 180 − 9T (k < 0: sovuqroq — ko‘proq gaz): T = 0 °C da kutilgan 180 m³/hafta, tarqoqlik ≈ ±8 m³.

AnvarAccess da GasReadings jadvali: Week, Outside, Gas, Holiday. Nazorat ishi qoidasi: so‘rov nechta yozuv qaytarishini oldindan bashorat qilamiz, keyin qo‘lda tekshiramiz.
ZarinaCriteria qatoriga Holiday = Yes yozdik. Bashorat: 28-dekabrdan 10-yanvargacha — 2 hafta, 2 ta yozuv. Run — aynan 2 ta.
MalikaYa’ni, bir oylik davrning 2 haftasida bino bo‘sh edi. Bu haftalarda gaz qancha ketgani noma’lum: bu yil hisoblagich oyda bir marta o‘qilgan.
JasurDemak, 600 m³ ning bir qismi — bo‘sh binoniki. Isitishning kamayishi derazalardan ham, ta’tildan ham bo‘lishi mumkin.
To‘rtinchi kalit: ta’til haftalari ikkinchi davrni boshqacha qiladi.
Informatika

Qulf 4: Ta’til haftalari

Topshiriq: Nazorat ishida so‘rov natijasi bilan qanday ish tutiladi?

🔑 Kalit: So‘rov (Holiday = Yes) 2 ta hafta qaytardi: ikkinchi davrning 2 haftasida bino bo‘sh edi, ularning gazi alohida o‘lchanmagan.

Chorshanba

AzizFizika kabinetida mayatnik! Ip 0,99 m, shar radiusi 1 sm — l = 1,00 m. 20 ta tebranish 40,2 s.
ZarinaT = t/N = 40,2/20 = 2,01 s. g = 4π²l/T² = 39,48 · 1 / 4,04 ≈ 9,77 m/s².
AnvarUch o‘lchashdan g: 9,6; 9,9; 9,8. O‘rtacha (9,6 + 9,9 + 9,8)/3 ≈ 9,77. Bitta o‘lchash ±0,2 gacha adashishi mumkin.
JasurXatolik manbalari: sekundomerni kech bosish, uzunlikni noto‘g‘ri o‘lchash. Tebranish ko‘p bo‘lsa, davrning nisbiy xatosi kichik. Xavfsizlik: shtativni mahkamlaymiz, o‘qituvchi nazorat qiladi.
MalikaGaz bilan ham shunday: yaxshi o‘tgan hafta — bitta o‘lchash. Ta’tildan keyingi birinchi to‘liq hafta (qorovul hisoblagichni 11- va 18-yanvarda o‘qigan; 0 °C): 165 m³, model kutgani 180: farq 15 m³ ≈ 8 %. Tarqoqlik ±8 m³ ≈ 4–5 %.
Beshinchi kalit: 8 % farq tarqoqlikdan deyarli ikki baravar katta, lekin bitta hafta — yetarli emas va 20 % dan ancha kam.
Fizika

Qulf 5: Tarqoqlik

Topshiriq: Mayatnik davri T = t/N: 40 tebranish 60 s da bo‘lsa, T qancha?

🔑 Kalit: Bitta toza hafta (0 °C): 165 m³, model kutgani 180 m³: farq ≈ 8 %, tarqoqlik ±4–5 %; bitta o‘lchash ishonchli emas, 20 % dan ancha kam.

ZarinaQorovul amakiga savollar yozamiz. A good leader listens and shares tasks fairly. Who makes the final decision?
AnvarHow often does the meter get read? Who reads it? When did the sealing start? Who founded the club — we did! (Who did found — incorrect.)
JasurDoes every member have a task? Which classroom is the coldest? In which room does the meter work? — formal style.
MalikaXalqaro tashkilotlar: When was the United Nations founded? In 1945. How many member states does it have? 193. WHO works in health, UNESCO in education, science and culture.
Together we are stronger. Savollar tayyor, haftalik o‘qishni so‘raymiz.
Ingliz tili

Qulf 6: Savollar tuzamiz

Topshiriq: Which question is correct?

Payshanba

ZarinaAdabiyot: Mahmudxo‘ja Behbudiy 1875-yil 19-yanvarda Samarqand yaqinidagi Baxshitepada tug‘ilgan. 1913-yilda «Samarqand» gazetasi va «Oyna» jurnalini chiqara boshlagan: 1913 − 1875 = 38 yosh.
AnvarVafot joyi haqida darslik Shahrisabzni yozadi, ko‘p manbalar Qarshini beradi. Sana (1919-yil 25-mart) bir xil, joy — farqli. Biz «aniq emas» deymiz.
MalikaDin tarixi (neytral, darslik bo‘yicha): «tasavvuf» so‘zining kelib chiqishi haqida bir necha izoh bor; mashhur izohlardan biri — arabcha «suf» (jun). Demak, «yagona aniq javob yo‘q».
JasurMarkaziy Osiyoda uch tariqat: Yasaviya (XII asr), Kubraviya (asoschisi 1145–1221: 1221 − 1145 = 76 yil), Naqshbandiya (1318–1389: 71 yil). Darslik: ularga qarash turlicha.
Yaxshi manba «bu haqda fikrlar xilma-xil» deyishdan qo‘rqmaydi. Bizda ham «hali aniq emas» deyish mumkin.
AdabiyotDunyo dinlari tarixi

Qulf 7: Manbalar ixtilof qilganda

Topshiriq: Darslik Behbudiy vafot joyini qanday keltiradi?

AnvarJahon tarixi: Germaniya Polshaga 1939-yil 1-sentabrda hujum qildi, Britaniya va Fransiya 3-sentabrda urush e’lon qildi. 3 − 1 = 2 kun.
Zarina22-iyun 1941 — SSSRga hujum. 1939-yil 1-sentabrdan 1941-yil 22-iyungacha taxminan 1 yil 9 oy. Sana qo‘yilmagan gap — tekshirib bo‘lmaydigan gap.
JasurO‘zbekiston tarixi: darslikka ko‘ra, 1929-yil 5-noyabrdan avval 38, keyin 87 kishi hibsga olingan. Sonlar bosqichma-bosqich oshgan: dastlabki sonni oxirgi deb bo‘lmaydi.
MalikaDarslik yana yozadi: o‘sha davrda partiya a’zolarining 25,6 foizi chiqarilgan; ayblovlarni zamonaviy tadqiqotlar qayta ko‘rib chiqadi. Tarixchilar ham yangi dalilga qarab xulosani o‘zgartiradi.
Bizning maktab hisoblagichi ham hozircha dastlabki son — o‘n kun emas, to‘rt haftalik ma’lumot kerak.
Jahon tarixiO‘zbekiston tarixi

Qulf 8: Sanalar va sonlar

Topshiriq: Dastlabki hibsga olinganlar soni 38, keyin 87 bo‘ldi. Bu nimani ko‘rsatadi?

ZarinaBiologiya: olish bosqichlari: gen ajratiladi, vektor (plazmida) tanlanadi, bir xil restriktaza bilan kesilib ligaza bilan tikiladi, bakteriyaga kiritiladi.
AnvarKeyin : muhitga antibiotik qo‘shiladi — plazmidada chidamlilik geni bo‘lgani uchun faqat uni olgan bakteriyalar tirik qoladi. Bu — «nazorat»: kimda kerakli belgi bor, kimda yo‘q.
JasurO‘simliklarda Ti-plazmida vektor bo‘ladi; Bt paxta kabi misollar bor. Hujayralardan kallus, kallusdan esa butun o‘simlik o‘stiriladi.
MalikaRus tilida fe’l turi: «Мы каждый день измеряли температуру» — ; «Наконец измерили на улице» — : natija bor. «Буду измерять» bor, «буду измерить» yo‘q.
Bizga ham «nazorat» haftalari kerak: ta’tilsiz, bir xil harorat bilan. «Мы будем измерять каждую неделю.»
BiologiyaRus tili

Qulf 9: Nazorat namunasi

Topshiriq: Qaysi shakl to‘g‘ri?

Juma

MalikaKalitlar: oddiy farq 3,2 %, 20 % — «gacha»; model sovuq oy uchun ko‘proq gaz kutadi; 2 ta ta’til haftasi; bitta toza hafta: −8 %, tarqoqlik ±4–5 %.
Anvar«Ta’til haftalari» va «bitta hafta» ma’lumotni yetarsiz qiladi. Ammo yo‘nalish — kamayish — qiziq.
ZarinaBiz «20 %» ni tasdiqlay olmaymiz ham, rad eta olmaymiz ham: na tasdiq, na inkor uchun yetarli ma’lumot.
JasurHukm: CAN’T TELL YET. Reja: to‘rt hafta, ta’tilsiz, bir xil harorat; hisoblagich har hafta o‘qiladi; keyin qayta baholaymiz.
Rozimiz. Hisobotda aynan nimaga ma’lumot yetmasligini yozamiz.
Geografiya (Amaliy geografiya)

Qulf 10: Hukm

Topshiriq: Hukmni asosan qaysi kalitlar hal qildi?

Bir haftani bir hikoyada takrorlading!

Bu hikoya 13 ta fanni birlashtirdi.

MatematikaIngliz tiliInformatikaAdabiyotBiologiyaDavlat va huquq asoslariDunyo dinlari tarixiFizikaGeografiya (Amaliy geografiya)Jahon tarixiKimyo (Organik kimyo)O‘zbekiston tarixiRus tili

0 / 13 yulduz

Jamoa hisoboti

Hozircha aytib bo‘lmaydi: ma’lumot yetarli emas

Da’vo: «Derazalarni yopish isitishni 20 foizga kamaytirdi». Hukm: CAN’T TELL YET. Oddiy taqqoslash — 3,2 %, 20 % esa pudratchining «gacha» chegarasi. Model sovuqroq oy uchun ko‘proq gaz kutadi, ikkinchi davrning 2 haftasi esa ta’til edi. Bitta toza hafta (0 °C) 165 m³ berdi, kutilgani 180: −8 %, tarqoqlik ±4–5 %. Nima kerak: ta’tilsiz to‘rt hafta, bir xil harorat, haftalik o‘qish.

— 10-B jamoa

Topilgan kalitlar

  1. Gaz hisoblagichi: 620 m³ (+4 °C) va 600 m³ (0 °C): oddiy farq 3,2 %, 20 % emas; oylar harorati har xil.
  2. 20 % pudratchi taklifidagi «20 % gacha» iborasidan olingan: bu yuqori chegara, o‘lchangan natija emas.
  3. Model G = 180 − 9T (k < 0: sovuqroq — ko‘proq gaz): T = 0 °C da kutilgan 180 m³/hafta, tarqoqlik ≈ ±8 m³.
  4. So‘rov (Holiday = Yes) 2 ta hafta qaytardi: ikkinchi davrning 2 haftasida bino bo‘sh edi, ularning gazi alohida o‘lchanmagan.
  5. Bitta toza hafta (0 °C): 165 m³, model kutgani 180 m³: farq ≈ 8 %, tarqoqlik ±4–5 %; bitta o‘lchash ishonchli emas, 20 % dan ancha kam.

Yulduzli savollar

  1. Nega «CAN’T TELL YET» to‘g‘ri hukm?

  2. G = 180 − 9T da k = −9 nimani bildiradi?

  3. O‘ylab ko‘r: kelasi to‘rt toza haftada o‘rtacha farq −18 % chiqsa, hukm qanday o‘zgarishi mumkin?

Hikoyadagi darslar