O‘zgaruvchanlik. Genetika va salomatlik

Odam genetikasi inson irsiyati va o‘zgaruvchanligini o‘rganadi. Odamda Mendel usulidagi duragaylash mumkin emas, avlodlar kam va uzoq vaqtda almashadi, shuning uchun maxsus usullar qo‘llaniladi. Genealogik (shajara) usulda proband (tekshirilayotgan shaxs) qarindoshlarining belgilari ko‘p avlod bo‘yicha o‘rganilib, belgi dominant yoki retsessiv, autosoma yoki jinsga birikkan ekani aniqlanadi. Egizaklar usuli bir tuxumli (genetik bir xil) va ikki tuxumli egizaklarni solishtirib, belgiga genotip va muhit hissasini baholaydi. Sitogenetik usulda mikroskopda xromosomalar soni va tuzilishi (kariotip) tekshirilib, xromosoma va genom kasalliklari aniqlanadi. Biokimyoviy usul – qon va siydikdagi moddalar tahlili – modda almashinuvi buzilishlarini topadi. Populatsion-statistik usul allellar va genotiplar chastotasini hisoblaydi (Hardi–Vaynberg qonuni: p² + 2pq + q² = 1). Hozir DNK tahlili (molekular-genetik usul) ham keng qo‘llanadi. Tibbiy-genetik maslahat oila rejalashtirishda xavfni baholashga yordam beradi, yangi tug‘ilgan chaqaloqlarni skrining qilish esa ba’zi kasalliklarni erta aniqlash imkonini beradi.