☰ Mundarija · Ona tili

Bog‘lovchisiz qo‘shma gaplarning ma’nodoshligi va mustahkamlash

Darslar 35–36 · 2 ta dars · N.M. Mahmudov, A. Nurmonov, A.Sh. Sobirov. Ona tili 9-sinf, 4-nashr. «Tasvir» nashriyot uyi, Toshkent, 2019
36

Mustahkamlash

Darslik: 72–73-betlar
MaqsadBog‘lovchisiz qo‘shma gaplar bo‘yicha bilimlarni mustahkamlash.
Yangi so‘zlar
ketma-ketlik · sequencesabab-oqibat · reason-resultizohlash · explanationqiyoslash · comparison
Tushuntirish

Bog‘lovchisiz qo‘shma gaplarni to‘g‘ri tahlil qilish uchun avval qismlarni ajratamiz, so‘ng ular orasidagi ma’no munosabatini aniqlaymiz, undan keyin mos tinish belgisini tanlaymiz. Vergul ketma-ketlik va bir vaqtlilikni, tire zidlik, o‘xshatish, shart va sabab-oqibatni, ikki nuqta izohlashni, nuqtali vergul esa qiyoslash va mustaqilroq qismlarni ko‘rsatadi. Bunday gapni bog‘langan yoki ergashgan gapga aylantirish mumkinligi uning munosabatini tekshirishga yordam beradi. Maqollarning ko‘pi aynan bog‘lovchisiz qo‘shma gaplardir.

Namunalar
Tahlil: Kuz keldi, mevalar pishdi. (vergul – ketma-ketlik) / Aytish oson – bajarish qiyin. (tire – zidlik)
Menda bitta qoida bor: ishni ertaga qoldirma. (ikki nuqta – izohlash) / Yozda dalada g‘alla o‘riladi; kuzda esa paxta teriladi. (nuqtali vergul – qiyoslash)
Sinfda faoliyat

«Belgi + ma’no»: kartochkalar ikki to‘plamga bo‘lingan (belgi va ma’no); o‘quvchilar juftlarini topadi.

Mashq
1
Bog‘lovchisiz qo‘shma gapni tahlil qilish tartibini ayting.
2
«Quyosh chiqdi – tuman tarqaldi» gapida tire nimani bildiradi?
3
Tinish belgisini qo‘ying va sababini ayting: «Eshik ochiq hech kim yo‘q».
4
Nima uchun maqollarda bog‘lovchisiz qo‘shma gap ko‘p?