☰ Mundarija · Iqtisodiy bilim asoslari

VI bobni va 9-sinf kursini takrorlash

Darslar 36–37 · 2 ta dars · E. Sariqov, B. Xaydarov. Iqtisodiy bilim asoslari, 9-sinf, 4-nashr. «Huquq va Jamiyat» nashriyoti, Toshkent, 2019
37

9-sinfda o‘tilganlarni takrorlash (test topshiriqlari)

Darslik: 156–160-betlar
Maqsad9-sinfda o‘tilganlarni takrorlash: tadbirkorlik, firma xarajatlari va foydasi, davlat budjeti, banklar, soliqlar, makroiqtisodiy ko‘rsatkichlar, inflatsiya, ishsizlik va xalqaro iqtisodiyot bo‘yicha test uslubidagi savollarni yechish.
Yangi so‘zlar
tadbirkorlik · entrepreneurshipfoyda · profityalpi ichki mahsulot · gross domestic productinflatsiya · inflation
Tushuntirish

Yil davomida iqtisod yo‘nalishlarini ko‘rdingiz: tadbirkor biznes g‘oya va biznes rejadan boshlaydi; firma xarajatlari TC = FC + VC, tushum TR = p · q, foyda P = TR − TC, samaradorlik R = P : TC · 100%. Davlat budjeti daromadlari soliqlardan (to‘g‘ri — daromad, foyda, mol-mulk, yer; bilvosita — aksiz, QQS 12%) tushadi, banklar omonat va kredit bilan ishlaydi (oddiy foiz I = P · r · t, murakkab foiz P(1 + r)ⁿ). Makroiqtisodda YaIM, YaMM = YaIM + E − I, real qiymat = nominal : I, inflatsiya darajasi = (NI₁ − NI₀) : NI₀ · 100%, ishsizlik darajasi = ishsizlar : ishchi kuchi · 100%, xalqaro iqtisodda esa eksport, import, kurs va savdo to‘siqlari asosiy tushunchalardir. Test uslubidagi savollarda avval so‘ralgan kattalikni va birliklarni aniqlang, keyin formula tanlang, hisobni bajaring va natijani mantiqan tekshiring; noto‘g‘ri variantlarni birma-bir chiqarib tashlash ham yordam beradi. Hamma raqamlar shartli misollardir; haqiqiy stavkalar va kurslar rasmiy manbalarda yangilanib turadi.

Namunalar
Firma 1 000 dona tovarni 40 000 so‘mdan sotdi, jami xarajat 32 000 000 so‘m. TR = 1 000 · 40 000 = 40 000 000; P = 40 000 000 − 32 000 000 = 8 000 000 so‘m; samaradorlik = 8 000 000 : 32 000 000 · 100% = 25%.
Xodimning ish haqi 6 000 000 so‘m (nominal), narxlar 20% oshdi, maosh o‘zgarmadi. Real qiymat = 6 000 000 : 1,2 = 5 000 000 so‘m. Demak, narx oshishi sotib olish qobiliyatini 1 000 000 so‘mga kamaytirdi.
Sinfda faoliyat

«Yilning test marafoni». Sinf to‘rt jamoaga bo‘linadi; har bir jamoa ikki bobdan to‘rt variantli savollar tuzadi va boshqa jamoaga beradi. Javob berayotganlar formulani yozib, hisobni doskada ko‘rsatadi, noto‘g‘ri variantlarni nega rad etganini aytadi.

Mashq
1
Foyda va samaradorlik formulalarini yozing.
2
2 000 dona tovar 15 000 so‘mdan sotildi, jami xarajat 22 000 000 so‘m. Foyda necha so‘m?
3
10 000 000 so‘m yiliga 18% oddiy foizda 2 yilga qo‘yildi. Foiz daromadi necha so‘m?
4
Nima uchun iqtisodiy o‘sish nominal emas, real YaIM bilan o‘lchanadi?