ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Iqtisodiy bilim asoslari

VI bobni va 9-sinf kursini takrorlash

Darslar 36–37 · 2 ta dars · E. Sariqov, B. Xaydarov. Iqtisodiy bilim asoslari, 9-sinf, 4-nashr. «Huquq va Jamiyat» nashriyoti, Toshkent, 2019
37

9-sinfda o‘tilganlarni takrorlash (test topshiriqlari)

Darslik: 156–160-betlar
Maqsad9-sinfda o‘tilganlarni takrorlash: tadbirkorlik, firma xarajatlari va foydasi, davlat budjeti, banklar, soliqlar, makroiqtisodiy ko‘rsatkichlar, inflatsiya, ishsizlik va xalqaro iqtisodiyot bo‘yicha test uslubidagi savollarni yechish.
Yangi so‘zlar
tadbirkorlik · entrepreneurshipfoyda · profityalpi ichki mahsulot · gross domestic productinflatsiya · inflation
Tushuntirish

Yil davomida iqtisod yo‘nalishlarini ko‘rdingiz: tadbirkor biznes g‘oya va biznes rejadan boshlaydi; firma xarajatlari TC = FC + VC, tushum TR = p · q, foyda P = TR − TC, samaradorlik R = P : TC · 100%. Davlat budjeti daromadlari soliqlardan (to‘g‘ri — daromad, foyda, mol-mulk, yer; bilvosita — aksiz, QQS 12%) tushadi, banklar omonat va kredit bilan ishlaydi (oddiy foiz I = P · r · t, murakkab foiz P(1 + r)ⁿ). Makroiqtisodda YaIM, YaMM = YaIM + E − I, real qiymat = nominal : I, inflatsiya darajasi = (NI₁ − NI₀) : NI₀ · 100%, ishsizlik darajasi = ishsizlar : ishchi kuchi · 100%, xalqaro iqtisodda esa eksport, import, kurs va savdo to‘siqlari asosiy tushunchalardir. Test uslubidagi savollarda avval so‘ralgan kattalikni va birliklarni aniqlang, keyin formula tanlang, hisobni bajaring va natijani mantiqan tekshiring; noto‘g‘ri variantlarni birma-bir chiqarib tashlash ham yordam beradi. Hamma raqamlar shartli misollardir; haqiqiy stavkalar va kurslar rasmiy manbalarda yangilanib turadi.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinf mini-yarmarkadan oldin xarajat va kutilgan tushumni yozdi, yarmarkadan keyin esa ularni haqiqiy natija bilan solishtirdi. Farqlar ko‘rinib, keyingi safar nimani yaxshilash aniq bo‘ldi.

Kim ishlatadi

Kichik biznes egalari oldindan reja tuzadi va natijani tekshiradi, buxgalterlar hisobotlarni solishtiradi, o‘qituvchilar loyiha natijalarini baholaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Bir kichik ish (masalan, uydagi dam olish kuni rejasi) uchun «reja» va «natija» ustunlarini yozib, farqning sababini bitta jumlada ayting.

Namunalar
TC 32P 8TR 40 000 000
Firma 1 000 dona tovarni 40 000 so‘mdan sotdi, jami xarajat 32 000 000 so‘m. TR = 1 000 · 40 000 = 40 000 000; P = 40 000 000 − 32 000 000 = 8 000 000 so‘m; samaradorlik = 8 000 000 : 32 000 000 · 100% = 25%.
024665NominalRealmln so‘m
Xodimning ish haqi 6 000 000 so‘m (nominal), narxlar 20% oshdi, maosh o‘zgarmadi. Real qiymat = 6 000 000 : 1,2 = 5 000 000 so‘m. Demak, narx oshishi sotib olish qobiliyatini 1 000 000 so‘mga kamaytirdi.
Sinfda faoliyat

«Yilning test marafoni». Sinf to‘rt jamoaga bo‘linadi; har bir jamoa ikki bobdan to‘rt variantli savollar tuzadi va boshqa jamoaga beradi. Javob berayotganlar formulani yozib, hisobni doskada ko‘rsatadi, noto‘g‘ri variantlarni nega rad etganini aytadi.

Mashq
1
Foyda va samaradorlik formulalarini yozing.
2
2 000 dona tovar 15 000 so‘mdan sotildi, jami xarajat 22 000 000 so‘m. Foyda necha so‘m?
3
10 000 000 so‘m yiliga 18% oddiy foizda 2 yilga qo‘yildi. Foiz daromadi necha so‘m?
4
Nima uchun iqtisodiy o‘sish nominal emas, real YaIM bilan o‘lchanadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYil yakuni va yoz rejasiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →