Mol-mulk solig‘i
Mol-mulk solig‘i uy-joy, xonadon, dala hovli, garaj va boshqa bino hamda inshootlardan olinadi; ular soliq obyekti, ularning egasi esa soliq subyekti (to‘lovchi) hisoblanadi. Jismoniy shaxslar uchun soliq bazasi — mulkning kadastr qiymati, ya’ni bozor narxini hisobga olib baholangan qiymat; oldin ishlatilgan inventarizatsiya qiymati narxlar o‘zgarishini aks ettirmas edi. Soliq qiymat bo‘yicha har yili 1-yanvar holatiga hisoblanadi, soliq idoralari to‘lov xabarnomasini yuboradi; mulk bir necha kishiga tegishli bo‘lsa, har kim o‘z ulushiga qarab to‘laydi. Yuridik shaxslarda baza — mol-mulkning o‘rtacha yillik qoldiq qiymati: oy oxiridagi 12 ta qoldiq qiymat yig‘indisi 12 ga bo‘linadi. Stavkalar, imtiyozlar (masalan, pensionerlar, ko‘p bolali oilalar uchun soliqsiz maydon) va boshqa tafsilotlar yillar bo‘yicha o‘zgaradi va Soliq kodeksida beriladi, shuning uchun misollarda shartli stavka olinadi.
| Jismoniy shaxs | Yuridik shaxs | |
|---|---|---|
| Obyekt | uy, kvartira, dacha, garaj | mol-mulk |
| Soliq bazasi | kadastr qiymati | yillik o‘rtacha qoldiq qiymati |
Sinf maktab ichidagi namunaviy «to‘lov varaqasi»ni o‘rgandi: unda egasi, obyekt, hisoblash asosi va stavka ko‘rsatilgan edi. Bolalar har bir qatorni topdi va qanday natija chiqishini tushundi.
Soliq inspektorlari va kadastr xodimlari mulk qiymatini baholaydi, uy egalari to‘lov varaqasini tekshiradi, buxgalterlar hujjatlarni to‘ldiradi.
Biror to‘lov yoki hisob-kitob varag‘ida (masalan, namunaviy chek) bor to‘rtta qatorni topib, ularning vazifasini yozing. Hujjatni buzmang.
«Soliq xabarnomasi». Juftliklar shartli uy yoki firma kartochkasini oladi: kadastr qiymati yoki 12 oylik qoldiq qiymatlar. Ular bazani topadi, shartli stavkada soliqni hisoblaydi va nega yer-mulkni baholash 1-yanvarga bog‘lanishini muhokama qiladi.