☰ Mundarija · Iqtisodiy bilim asoslari

Mol-mulk solig‘i

Darslar 18 · 1 ta dars · E. Sariqov, B. Xaydarov. Iqtisodiy bilim asoslari, 9-sinf, 4-nashr. «Huquq va Jamiyat» nashriyoti, Toshkent, 2019
18

Mol-mulk solig‘i

Darslik: 82–85-betlar
MaqsadMol-mulk solig‘ining obyekti va subyektini, soliq bazasini (kadastr qiymati, o‘rtacha yillik qoldiq qiymat) bilish; soliqni shartli stavka bo‘yicha hisoblash.
Yangi so‘zlar
mol-mulk solig‘i · property taxkadastr qiymati · cadastral valuesoliq obyekti · object of taxsoliq subyekti · subject of tax
Tushuntirish

Mol-mulk solig‘i uy-joy, xonadon, dala hovli, garaj va boshqa bino hamda inshootlardan olinadi; ular soliq obyekti, ularning egasi esa soliq subyekti (to‘lovchi) hisoblanadi. Jismoniy shaxslar uchun soliq bazasi — mulkning kadastr qiymati, ya’ni bozor narxini hisobga olib baholangan qiymat; oldin ishlatilgan inventarizatsiya qiymati narxlar o‘zgarishini aks ettirmas edi. Soliq qiymat bo‘yicha har yili 1-yanvar holatiga hisoblanadi, soliq idoralari to‘lov xabarnomasini yuboradi; mulk bir necha kishiga tegishli bo‘lsa, har kim o‘z ulushiga qarab to‘laydi. Yuridik shaxslarda baza — mol-mulkning o‘rtacha yillik qoldiq qiymati: oy oxiridagi 12 ta qoldiq qiymat yig‘indisi 12 ga bo‘linadi. Stavkalar, imtiyozlar (masalan, pensionerlar, ko‘p bolali oilalar uchun soliqsiz maydon) va boshqa tafsilotlar yillar bo‘yicha o‘zgaradi va Soliq kodeksida beriladi, shuning uchun misollarda shartli stavka olinadi.

Namunalar
Uyning kadastr qiymati 300 000 000 so‘m, shartli stavka 0,2%. Soliq = 300 000 000 · 0,2 : 100 = 600 000 so‘m yiliga. Uy ikki teng egaga tegishli bo‘lsa, har biri 300 000 so‘m to‘laydi.
Firma mol-mulkining oy oxiridagi qoldiq qiymatlari yig‘indisi 7 200 000 000 so‘m. O‘rtacha yillik qoldiq qiymat = 7 200 000 000 : 12 = 600 000 000 so‘m. Shartli 2% stavkada soliq = 600 000 000 · 2 : 100 = 12 000 000 so‘m.
Sinfda faoliyat

«Soliq xabarnomasi». Juftliklar shartli uy yoki firma kartochkasini oladi: kadastr qiymati yoki 12 oylik qoldiq qiymatlar. Ular bazani topadi, shartli stavkada soliqni hisoblaydi va nega yer-mulkni baholash 1-yanvarga bog‘lanishini muhokama qiladi.

Mashq
1
Mol-mulk solig‘ining obyekti va subyektini ayting.
2
Xonadonning kadastr qiymati 240 000 000 so‘m, shartli stavka 0,25%. Soliq necha so‘m?
3
Firma oy oxiridagi qoldiq qiymatlar yig‘indisi 9 600 000 000 so‘m. O‘rtacha yillik qoldiq qiymat necha so‘m?
4
Nima uchun soliq bazasi sifatida inventarizatsiya qiymati emas, kadastr qiymati olinadi?