☰ Mundarija · Iqtisodiy bilim asoslari

Marketing

Darslar 9 · 1 ta dars · E. Sariqov, B. Xaydarov. Iqtisodiy bilim asoslari, 9-sinf, 4-nashr. «Huquq va Jamiyat» nashriyoti, Toshkent, 2019
9

Marketing

Darslik: 41–44-betlar
MaqsadMarketing va uning maqsadini, marketing tadqiqotining to‘rt bosqichini, reklamaning maqsadlarini, PUSH va PULL strategiyalarini hamda ulgurji va chakana savdoni bilish.
Yangi so‘zlar
marketing · marketingreklama · advertisingulgurji savdo · wholesale tradebrend · brand
Tushuntirish

Marketing — xaridorlarga nima kerakligini o‘rganib, firmaning ishini shu ehtiyojni qondirishga moslashtirish faoliyati; bu bilan shug‘ullanadigan mutaxassis marketolog deyiladi. Firma marketing yordamida nima, qancha, qanday narxda, kim uchun va qaysi bozorga ishlab chiqarishni hal qiladi. Marketing tadqiqoti to‘rt bosqichdan iborat: mahsulotni (bozorni) o‘rganish — anketa va so‘rovlar orqali talabni aniqlash; narxlash — xaridor qurbi yetadigan, firmaga ham foyda beradigan narx belgilash; reklama — tovar haqida xabar berish, uning qaysi ehtiyojni qondirishini ko‘rsatish va sotib olishga undash; bozorda o‘rnashish — sotish joyi va vaqtini tanlash hamda sotuvdan oldingi va keyingi servis ko‘rsatish. Tovarni sotishda PUSH strategiyasi (tovarni xaridorga «itarish»: vitrina, chegirma) va PULL strategiyasi (iste’molchini o‘zi sotuvchi oldiga «tortish»: reklama orqali istak uyg‘otish) qo‘llanadi; PULL natijasida xaridor ma’qul ko‘rgan tovar markasi — brendga bog‘lanib qoladi. Ishlab chiqaruvchi tovarni ulgurji savdogarga, u esa chakana savdogarga sotadi va har biri narxga o‘z ustamasini qo‘shadi, shuning uchun chakana narx ulgurji narxdan, ulgurji narx esa ishlab chiqarish narxidan yuqori bo‘ladi. Reklama haqqoniy bo‘lishi, xaridorni aldamasligi kerak.

Namunalar
Yangi mevali choy chiqarmoqchi bo‘lgan firma avval 300 kishi o‘rtasida so‘rov o‘tkazadi (mahsulotni o‘rganish), keyin qadoq narxini xaridor puliga mos belgilaydi (narxlash), so‘ng ijtimoiy tarmoq va televizorda e’lon beradi (reklama) hamda do‘konlarga yetkazish va sotuvdan keyingi savollarga javob berishni yo‘lga qo‘yadi (bozorda o‘rnashish).
Ishlab chiqarish narxi 20 000 so‘m bo‘lgan tovarga ulgurji savdogar 15%, chakana savdogar 20% ustama qo‘shsa: ulgurji narx 20 000 · 115 : 100 = 23 000 so‘m; chakana narx 23 000 · 120 : 100 = 27 600 so‘m. Oxirgi xaridor ishlab chiqarish narxidan 7 600 so‘m ko‘p to‘laydi.
Sinfda faoliyat

«Reklama sinovi». Guruhlar maktab oshxonasi uchun yangi sog‘lom sendvichga 30 soniyalik reklama matni tuzadi. Reklama xabar berishi, ehtiyojni ko‘rsatishi va sotib olishga undashi kerak, lekin hech qanday yolg‘on va’da bermasligi lozim. Sinf haqqoniylikni baholaydi.

Mashq
1
Marketing tadqiqotining to‘rt bosqichini ayting.
2
Qaysi strategiya: a) do‘kon vitrinasiga tovar tizish va chegirma berish; b) televizorda reklama orqali xaridorni do‘konga chorlash?
3
Ishlab chiqarish narxi 10 000 so‘m. Ulgurji ustama 10%, chakana ustama 20%. Chakana narx necha so‘m?
4
Nima uchun PULL strategiyasi brendga sodiqlikni kuchaytiradi?