Asosiy makroiqtisodiy ko‘rsatkichlar
Yalpi ichki mahsulot (YaIM) — mamlakat hududida bir yilda ishlab chiqarilgan pirovard tovar va xizmatlarning bozor narxlaridagi umumiy qiymati; ishlab chiqaruvchi kimligidan (mahalliy yoki chet ellik) qat’i nazar hisoblanadi. Oraliq mahsulot (xomashyo, ehtiyot qism, yonilg‘i) hisobga olinmaydi, aks holda bir qiymat ikki marta sanalar edi: g‘ildirak traktor tarkibiga kirsa, faqat traktor hisoblanadi. Yalpi milliy mahsulot (YaMM) esa mamlakat fuqarolari va firmalari qayerda bo‘lishidan qat’i nazar yaratgan pirovard mahsulotdir: YaMM = YaIM + E − I, bunda E — mamlakat kapitali bilan chet elda, I — chet el kapitali bilan mamlakatda yaratilgan mahsulot. Asbob-uskunalar eskirishi (amortizatsiya ajratmasi A) yangi qiymat emas, shuning uchun sof ichki mahsulot SIM = YaIM − A; sof milliy mahsulot (SMM) ham shunday YaMM − A bo‘ladi. Milliy daromad — aholining ish haqi, foiz, renta va korxonalar foydasining yig‘indisi, uni SIMdan bilvosita soliqlarni ayirib ham topish mumkin. Turli mamlakatlar turmush darajasini taqqoslash uchun aholi jon boshiga YaIM (YaIM : aholi soni) olinadi; kitobdagi aholi soni (33 mln) eskirgan, hozir u 37 milliondan ko‘p, shuning uchun hisoblarda shartli raqamlar ishlatiladi.
| Ko‘rsatkich | Formula |
|---|---|
| YaMM | YaIM + E − I |
| SIM | YaIM − A |
| YaIM aholi jon boshiga | YaIM : aholi |
Sinf bir oyda tayyorlagan plakatlarni sanadi. Qog‘oz va bo‘yoqni alohida sanamadi, chunki ular plakat ichida allaqachon hisobga olingan. Shunday qilib, hisob ikki marta bo‘lmadi.
Statistika xodimlari mamlakat ishlab chiqarishini hisoblaydi, iqtisodchilar o‘sishni baholaydi, hisobchilar ikki marta sanashdan saqlanadi.
Uyda bir ovqat yoki buyum uchun «tayyor mahsulot» va «uning ichidagi xom ashyo»ni ikki ro‘yxatda yozing va nimani sanash kerakligini ayting.
«Qaysi biri YaIMga kiradi?» Kartochkalarda: non (do‘konda sotilgan), un (nonvoyxonaga), yangi mashina (xaridorga), mashinaning g‘ildiragi (zavodga). O‘quvchilar pirovard va oraliq mahsulotni ajratib, nega g‘ildirak alohida sanalmasligini tushuntiradi.