☰ Mundarija · Iqtisodiy bilim asoslari

Yer solig‘i

Darslar 19 · 1 ta dars · E. Sariqov, B. Xaydarov. Iqtisodiy bilim asoslari, 9-sinf, 4-nashr. «Huquq va Jamiyat» nashriyoti, Toshkent, 2019
19

Yer solig‘i

Darslik: 86–89-betlar
MaqsadYer solig‘ining mahalliy va qat’iy to‘lov ekanini, obyekti, subyekti va imtiyozlarini bilish; yer solig‘ini shartli stavka bo‘yicha hisoblash.
Yangi so‘zlar
yer solig‘i · land taxmahalliy soliq · local taxqat’iy to‘lov · fixed paymentsoliq imtiyozi · tax relief
Tushuntirish

Yer solig‘i mahalliy soliq turiga kiradi: u joylardagi budjetga tushadi va shu hududning ehtiyojlariga sarflanadi. U qat’iy to‘lov hisoblanadi, ya’ni yer egasi yoki foydalanuvchisi yerdan qancha foyda ko‘rgan yoki umuman foydalangan-foydalanmaganidan qat’i nazar soliq to‘laydi. Soliqning asosiy maqsadi — yerdan oqilona foydalanish, uni asrash va sarflanmay yotib qolishiga yo‘l qo‘ymaslik. Soliq obyekti — mulk, egalik, foydalanish yoki ijara asosida berilgan yer uchastkasi (hovli, dehqon xo‘jaligi yeri, korxona yeri), subyekti — shu yerning egasi yoki foydalanuvchisi, jismoniy yoki yuridik shaxs. Stavka yerning sifati, joylashuvi va maqsadiga qarab farqlanadi va qonun hujjatlarida belgilanadi; ko‘cha, yo‘l, ariq, tabiatni muhofaza qilinadigan va tarixiy-madaniy yerlar kabi umumiy foydalanishdagi yerlar soliqdan ozod etiladi, yerdan o‘z maqsadida foydalanmaganlarga esa oshirilgan stavka qo‘llanishi mumkin.

Namunalar
Hovli yer uchastkasi 600 m² maydonga ega, shartli stavka 1 m² uchun 500 so‘m. Yer solig‘i = 600 · 500 = 300 000 so‘m yiliga. Hovlida daromad bo‘lmasa ham soliq to‘lanadi — chunki u qat’iy to‘lov.
Dehqon xo‘jaligining yeri 2 gektar (1 gektar = 10 000 m²), shartli stavka 1 m² uchun 40 so‘m. Maydon = 2 · 10 000 = 20 000 m². Soliq = 20 000 · 40 = 800 000 so‘m. Hosil yaxshi yoki yomon bo‘lishidan qat’i nazar summa o‘zgarmaydi.
Sinfda faoliyat

«Yer — boylik». Guruhlar maktab hududi xaritasini chizadi va yerlarni ikki ustunga ajratadi: soliqqa tortiladigan (uy, ferma, do‘kon yeri) va soliqdan ozod (ko‘cha, ariq, bog‘, tarixiy joy). Har bir tanlovni asoslaydi.

Mashq
1
Yer solig‘i nima uchun «qat’iy to‘lov» deyiladi?
2
Uchastka 800 m², stavka 1 m² uchun 300 so‘m. Yer solig‘i necha so‘m?
3
Ferma yeri 3 gektar (1 gektar = 10 000 m²), stavka 1 m² uchun 20 so‘m. Soliq necha so‘m?
4
Nima uchun ko‘cha va ariq kabi umumiy foydalanishdagi yerlar yer solig‘idan ozod qilinadi?