ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Iqtisodiy bilim asoslari

Yer solig‘i

Darslar 19 · 1 ta dars · E. Sariqov, B. Xaydarov. Iqtisodiy bilim asoslari, 9-sinf, 4-nashr. «Huquq va Jamiyat» nashriyoti, Toshkent, 2019
19

Yer solig‘i

Darslik: 86–89-betlar
MaqsadYer solig‘ining mahalliy va qat’iy to‘lov ekanini, obyekti, subyekti va imtiyozlarini bilish; yer solig‘ini shartli stavka bo‘yicha hisoblash.
Yangi so‘zlar
yer solig‘i · land taxmahalliy soliq · local taxqat’iy to‘lov · fixed paymentsoliq imtiyozi · tax relief
Tushuntirish

Yer solig‘i mahalliy soliq turiga kiradi: u joylardagi budjetga tushadi va shu hududning ehtiyojlariga sarflanadi. U qat’iy to‘lov hisoblanadi, ya’ni yer egasi yoki foydalanuvchisi yerdan qancha foyda ko‘rgan yoki umuman foydalangan-foydalanmaganidan qat’i nazar soliq to‘laydi. Soliqning asosiy maqsadi — yerdan oqilona foydalanish, uni asrash va sarflanmay yotib qolishiga yo‘l qo‘ymaslik. Soliq obyekti — mulk, egalik, foydalanish yoki ijara asosida berilgan yer uchastkasi (hovli, dehqon xo‘jaligi yeri, korxona yeri), subyekti — shu yerning egasi yoki foydalanuvchisi, jismoniy yoki yuridik shaxs. Stavka yerning sifati, joylashuvi va maqsadiga qarab farqlanadi va qonun hujjatlarida belgilanadi; ko‘cha, yo‘l, ariq, tabiatni muhofaza qilinadigan va tarixiy-madaniy yerlar kabi umumiy foydalanishdagi yerlar soliqdan ozod etiladi, yerdan o‘z maqsadida foydalanmaganlarga esa oshirilgan stavka qo‘llanishi mumkin.

ƒFormula
T = S · r
S – maydon (m²), r – 1 m² uchun stavka; daromadga bog‘liq emas
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab bog‘ida har bir guruhga 4 kvadrat metr yer berildi va har kvadrat metr uchun mavsumga 1 000 so‘m umumiy mablag‘ga qo‘shilishi kelishildi. Hamma bu summa 4 000 so‘m bo‘lishini oldindan bilardi.

Kim ishlatadi

Yer inspektorlari va hokimiyat xodimlari maydon o‘lchamini hisobga oladi, fermerlar yer maydoni bo‘yicha to‘lovni rejalashtiradi, geodezistlar chegara va yuzani o‘lchaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Xonangizning bir burchagini (masalan, 2 m × 3 m) qog‘ozda chizib, yuzini hisoblang va uni bir xil kvadratlarga bo‘lib ko‘ring.

Namunalar
Hovli yer uchastkasi 600 m² maydonga ega, shartli stavka 1 m² uchun 500 so‘m. Yer solig‘i = 600 · 500 = 300 000 so‘m yiliga. Hovlida daromad bo‘lmasa ham soliq to‘lanadi — chunki u qat’iy to‘lov.
Dehqon xo‘jaligining yeri 2 gektar (1 gektar = 10 000 m²), shartli stavka 1 m² uchun 40 so‘m. Maydon = 2 · 10 000 = 20 000 m². Soliq = 20 000 · 40 = 800 000 so‘m. Hosil yaxshi yoki yomon bo‘lishidan qat’i nazar summa o‘zgarmaydi.
Sinfda faoliyat

«Yer — boylik». Guruhlar maktab hududi xaritasini chizadi va yerlarni ikki ustunga ajratadi: soliqqa tortiladigan (uy, ferma, do‘kon yeri) va soliqdan ozod (ko‘cha, ariq, bog‘, tarixiy joy). Har bir tanlovni asoslaydi.

Mashq
1
Yer solig‘i nima uchun «qat’iy to‘lov» deyiladi?
2
Uchastka 800 m², stavka 1 m² uchun 300 so‘m. Yer solig‘i necha so‘m?
3
Ferma yeri 3 gektar (1 gektar = 10 000 m²), stavka 1 m² uchun 20 so‘m. Soliq necha so‘m?
4
Nima uchun ko‘cha va ariq kabi umumiy foydalanishdagi yerlar yer solig‘idan ozod qilinadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBirinchi hisob: daromad, xarajat, foydaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →