Ishchi kuchi bozori va ishsizlik
Ishchi kuchi bozorida mehnatga layoqatli aholi o‘z ishchi kuchini taklif qiladi, korxonalar esa uni talab qiladi; ishchi kuchining narxi — ish haqi. Talab ish haqi past bo‘lganda ko‘p, yuqori bo‘lganda kam bo‘ladi, taklif esa aksincha; ular teng bo‘lgan ish haqi bozor narxi hisoblanadi. Ish haqi ish talab qiladigan bilim va malakaga, xavf va og‘irlik darajasiga hamda xodim korxonaga keltiradigan foydaga bog‘liq, shu sabab menejer yoki dasturchi oddiy yordamchi ishchidan ko‘proq oladi. Ishsizlar — ishga layoqatli, ishlashni xohlaydigan, ammo ish topa olmagan yoki ish qidirayotgan fuqarolar; o‘qiyotgan, ish qidirmayotgan yoki xohlamay uyda o‘tirganlar ishsiz hisoblanmaydi. Ishsizlik turlari: friksion (ishdan ishga o‘tish yoki birinchi marta ish izlash paytida), mavsumiy (mavsumiy ishlar tugaganda), tarkibiy (texnologiya va tarmoqlar o‘zgarganda) va davriy (iqtisodiy pasayishda); eng og‘iri davriy ishsizlikdir. Ishchi kuchi — ish bilan bandlar va ishsizlar yig‘indisi, ishsizlik darajasi = ishsizlar soni : ishchi kuchi soni · 100%. Mehnat birjasi kabi davlat xizmatlari ishsizlarga ish topishga yordam beradi.
Bayram oldidan sinfda beshta ish bor edi, yordam berishni esa o‘n o‘quvchi xohladi. Ish kam, xohlovchi ko‘p edi, shuning uchun kim qaysi ishni qilishi navbat bilan hal qilindi. Bu mehnat bozori bilan o‘xshash.
Ish bilan ta’minlash xodimlari bo‘sh o‘rinlarni e’lon qiladi, kadrlar bo‘limi xodimlari mos nomzod qidiradi, tahlilchilar ish o‘rinlari va ishsizlik darajasini kuzatadi.
O‘ylab topilgan bir ish e’loni yozing: nima ish, qancha vaqt, nimalarni bilish kerak. Real vazifani emas, namunani yozing.
| Band | Ishsiz | Ishchi kuchi | Ishsizlik darajasi |
|---|---|---|---|
| 11 400 000 | 600 000 | 12 000 000 | 5% |
«Ishsizlik turi». Kartochkalarda holatlar: bitiruvchi birinchi ish qidiryapti; qishda dala ishchisi ishsiz; to‘qimachilik sexi avtomatlashtirilib ishchilar kerak emas; inqirozda ko‘p zavod yopildi. O‘quvchilar har birining turini aniqlaydi.