Ishlab chiqarish va ekologiya
Ekologiya — insonning tashqi muhit bilan munosabatlari haqidagi fan; u tabiiy resurslardan tejab foydalanish, ularni asrash va tiklash masalalarini ham o‘rganadi. Ehtiyojlar cheksiz, resurslar esa cheklangan, shuning uchun ishlab chiqarish kengayganda havoning zaharlanishi, suv havzalarining ifloslanishi, tuproqning sho‘rlanishi, ozon qatlamining yemirilishi va shovqin kabi muammolar paydo bo‘ladi. Ularning ko‘pchiligi inson iqtisodiy faoliyatining oqibatidir, chunki ishlab chiqarish texnologiyalari rivojlangani bilan zaharli gazlar, oqava suvlar va chiqindilar yetarlicha nazorat qilinmagan. Iqtisodiyotda bunday zarar qo‘shimcha tashqi ta’sirga misol: ifloslanishdan firmaning o‘zi emas, atrofdagi aholi aziyat chekadi, shuning uchun atrof-muhitni muhofaza qilish asosan davlat zimmasida. Davlat qonunlar qabul qiladi, zavod mo‘rilariga tozalash moslamalari o‘rnatishni talab qiladi, oqava suvni daryoga tashlashni taqiqlaydi va ifloslantiruvchilarga jarima belgilaydi; jamoat tashkilotlari ham muhim rol o‘ynaydi. O‘zbekistonda eng katta ekologik muammo Orol dengizining qurishi bo‘ldi: suv kamaygach, dengiz tubi tuzli cho‘lga aylandi, tuz va chang shamol bilan tarqalib, aholi salomatligi, qishloq xo‘jaligi va iqtisodiyotga zarar yetkazdi. Hozir bu hududda himoya o‘rmonlari barpo etilmoqda, quyosh va shamol energiyasidan foydalanish, chiqindilarni qayta ishlash kengaymoqda, bu ishlar ekologiya masalalari bilan shug‘ullanuvchi vazirlik va boshqa organlar tomonidan olib boriladi.
«Mahalla ekologik xaritasi». Guruhlar o‘z mahallasidagi ekologik muammolarni (chiqindi, changli yo‘l, suv tanqisligi, shovqin) belgilab, har biriga sabab va yechim taklif qiladi. Muammolarni hal qilishda o‘quvchilar o‘zlari qila oladigan ishlar (daraxt ekish, chiqindini saralash) alohida yoziladi; xavfli joylarga bormaslik, kattalar bilan ishlash qoidasi eslatiladi.