Inflatsiya oqibatlari
Inflatsiya darajasi — narxlar oshish tezligi: (NI₁ − NI₀) : NI₀ · 100%, bunda NI₀ — avvalgi yildagi, NI₁ — keyingi yildagi iste’mol narxlari indeksi. Kitobdagi tasnifga ko‘ra, narxlar yiliga 10% gacha oshsa — sudraluvchi (mo‘tadil) inflatsiya, 10% dan 50% gacha — yuguruvchi inflatsiya (bu chegaralar manbaga qarab biroz farq qiladi); narxlar oyiga 50% dan ortiq oshsa — giperinflatsiya. Inflatsiyadan eng ko‘p belgilangan ish haqi, pensiya yoki nafaqa oluvchilar va jamg‘armasini naqd saqlaydiganlar zarar ko‘radi, chunki ularning pulining sotib olish qobiliyati kamayadi; pulni foizsiz qarz berganlar ham yutqazadi. Yuqori inflatsiyada odamlar pulni tezroq tovarga almashtiradi, tovar tanqisligi yuzaga keladi, bitimlar ishonchsiz bo‘lib qoladi, korxonalar ishlab chiqarishni qisqartiradi va ishsizlik ko‘payadi. Davlat inflatsiyaga qarshi muomaladagi ortiqcha pul massasini kamaytirishga (masalan, Markaziy bank siyosati orqali) va ishlab chiqarishni rag‘batlantirishga harakat qiladi, chunki tovar ko‘payishi narxlarni tushiradi. Hozirgi inflatsiya ko‘rsatkichi va maqsadli darajani Markaziy bankning rasmiy ma’lumotlaridan bilib olish mumkin.
| Inflyatsiya turi | Narx o‘sishi |
|---|---|
| Sekin (mo‘tadil) | yiliga 10% gacha |
| Dadil | yiliga 10–50% |
| Giperinflyatsiya | oyiga 50% dan ortiq |
O‘quv yili boshida sinf qog‘ozga 22 000 so‘m ajratdi: bir pachka 1 000 so‘mdan, ya’ni 22 pachkaga yetardi. Keyin qog‘oz 10 foizga qimmatlashib, 1 100 so‘m bo‘lgach, o‘sha mablag‘ga atigi 20 pachka olindi. Summa o‘zgarmadi, lekin unga olinadigan narsa kamaydi.
Statistika xodimlari narx o‘sishini hisoblaydi, iqtisodchilar pulning xarid qobiliyatini baholaydi, davlat tahlilchilari narx barqarorligi choralarini o‘rganadi.
10 foizni qanday hisoblashni mashq qiling: 5 000 ga 10 foiz qancha ekanini, keyin narx qancha bo‘lishini yozing. Raqamlar faqat mashq uchun.
«Kim yutadi, kim yutqazadi?» Kartochkalarda: pensioner, qarz olgan fermer, naqd jamg‘armali kishi, narxlarini tez oshiradigan do‘konchi. Sinf inflatsiya paytida har birining ahvoli qanday o‘zgarishini ro‘yxat qiladi va sababini aytadi.