ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Iqtisodiy bilim asoslari

Inflatsiya oqibatlari

Darslar 27 · 1 ta dars · E. Sariqov, B. Xaydarov. Iqtisodiy bilim asoslari, 9-sinf, 4-nashr. «Huquq va Jamiyat» nashriyoti, Toshkent, 2019
27

Inflatsiya oqibatlari

Darslik: 118–121-betlar
MaqsadInflatsiya darajasini hisoblash, uning turlarini (sudraluvchi, yuguruvchi, giperinflatsiya) va oqibatlarini bilish; inflatsiyaga qarshi choralarni sanash.
Yangi so‘zlar
inflatsiya darajasi · inflation ratesudraluvchi inflatsiya · creeping inflationgiperinflatsiya · hyperinflationpulning qadrsizlanishi · depreciation of money
Tushuntirish

Inflatsiya darajasi — narxlar oshish tezligi: (NI₁ − NI₀) : NI₀ · 100%, bunda NI₀ — avvalgi yildagi, NI₁ — keyingi yildagi iste’mol narxlari indeksi. Kitobdagi tasnifga ko‘ra, narxlar yiliga 10% gacha oshsa — sudraluvchi (mo‘tadil) inflatsiya, 10% dan 50% gacha — yuguruvchi inflatsiya (bu chegaralar manbaga qarab biroz farq qiladi); narxlar oyiga 50% dan ortiq oshsa — giperinflatsiya. Inflatsiyadan eng ko‘p belgilangan ish haqi, pensiya yoki nafaqa oluvchilar va jamg‘armasini naqd saqlaydiganlar zarar ko‘radi, chunki ularning pulining sotib olish qobiliyati kamayadi; pulni foizsiz qarz berganlar ham yutqazadi. Yuqori inflatsiyada odamlar pulni tezroq tovarga almashtiradi, tovar tanqisligi yuzaga keladi, bitimlar ishonchsiz bo‘lib qoladi, korxonalar ishlab chiqarishni qisqartiradi va ishsizlik ko‘payadi. Davlat inflatsiyaga qarshi muomaladagi ortiqcha pul massasini kamaytirishga (masalan, Markaziy bank siyosati orqali) va ishlab chiqarishni rag‘batlantirishga harakat qiladi, chunki tovar ko‘payishi narxlarni tushiradi. Hozirgi inflatsiya ko‘rsatkichi va maqsadli darajani Markaziy bankning rasmiy ma’lumotlaridan bilib olish mumkin.

Inflyatsiya turiNarx o‘sishi
Sekin (mo‘tadil)yiliga 10% gacha
Dadilyiliga 10–50%
Giperinflyatsiyaoyiga 50% dan ortiq
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

O‘quv yili boshida sinf qog‘ozga 22 000 so‘m ajratdi: bir pachka 1 000 so‘mdan, ya’ni 22 pachkaga yetardi. Keyin qog‘oz 10 foizga qimmatlashib, 1 100 so‘m bo‘lgach, o‘sha mablag‘ga atigi 20 pachka olindi. Summa o‘zgarmadi, lekin unga olinadigan narsa kamaydi.

Kim ishlatadi

Statistika xodimlari narx o‘sishini hisoblaydi, iqtisodchilar pulning xarid qobiliyatini baholaydi, davlat tahlilchilari narx barqarorligi choralarini o‘rganadi.

Bugun sinab ko‘ring

10 foizni qanday hisoblashni mashq qiling: 5 000 ga 10 foiz qancha ekanini, keyin narx qancha bo‘lishini yozing. Raqamlar faqat mashq uchun.

Namunalar
ƒFormula
(138 − 120) : 120 · 100% = 15%
inflyatsiya darajasi
Iste’mol narxlari indeksi o‘tgan yili 120, bu yil 138 bo‘ldi. Inflatsiya darajasi = (138 − 120) : 120 · 100% = 15%. Bu yuguruvchi inflatsiya chegarasiga kiradi.
01234554Qaytarilgan summaHaqiqiy qiymatimln so‘m
Fuqaro 5 000 000 so‘mni foizsiz qarz berdi, bir yildan keyin xuddi shu summani qaytarib oldi; shu yili narxlar 25% oshdi. Qaytgan pulning kuchi = 5 000 000 · 100 : 125 = 4 000 000 so‘m. Demak, u amalda 1 000 000 so‘m yo‘qotdi.
Sinfda faoliyat

«Kim yutadi, kim yutqazadi?» Kartochkalarda: pensioner, qarz olgan fermer, naqd jamg‘armali kishi, narxlarini tez oshiradigan do‘konchi. Sinf inflatsiya paytida har birining ahvoli qanday o‘zgarishini ro‘yxat qiladi va sababini aytadi.

Mashq
1
Narxlar yiliga 7% oshdi. Bu inflatsiyaning qaysi turi?
2
Indeks 200 dan 230 ga o‘sdi. Inflatsiya darajasi necha foiz?
3
Jamg‘arma 12 000 000 so‘m, narxlar 20% oshdi. Jamg‘arma eski narxlarda necha so‘mlik tovar oladi?
4
Nima uchun inflatsiyadan pensionerlar va belgilangan maosh oluvchilar ko‘proq zarar ko‘radi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliMa’lumotga ko‘ra qayta to‘ldirishHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →