Xalqaro savdo
Mamlakatlar tabiiy resurslar, iqlim, kapital va texnologiyalari jihatidan har xil, shuning uchun ular o‘zaro savdo qiladi; jahon bozori tovar, ishchi kuchi, kapital va valuta bozorlarini o‘z ichiga oladi. Eksport — ichkarida ishlab chiqarilib chet elga sotilgan tovar va xizmatlar, import — chet eldan sotib olinganlar; ikkalasining yig‘indisi tashqi savdo hajmi, farqi (eksport − import) esa tashqi savdo balansi (saldosi). Adam Smitning mutlaq ustunlik tamoyiliga ko‘ra, mamlakat boshqalarga qaraganda kam resurs sarflab ishlab chiqaradigan tovarga ixtisoslashadi. David Rikardoning nisbiy ustunlik tamoyili esa, mamlakat hamma narsada mutlaq ustun bo‘lsa ham, muqobil qiymati (bir tovar uchun voz kechilgan boshqa tovar miqdori) kamroq bo‘lgan tovarga ixtisoslashgani va ayirboshlagani ikki tomon uchun ham foydali ekanini ko‘rsatadi. Saldo musbat bo‘lsa eksport import qiymatidan ko‘p; manfiy bo‘lsa chet el valutasi yetishmasligi mumkin, lekin investitsiya uchun uskuna olib kelinsa, bu har doim ham yomon emas.
| Ko‘rsatkich | Formula |
|---|---|
| Tashqi savdo hajmi | eksport + import |
| Tashqi savdo balansi (saldo) | eksport − import |
Plakat tayyorlashda bir bola tez yozadi, ikkinchisi tez chizadi. Har biri o‘z kuchli tomonida ishlagach, plakat ikkalasi bir-birining ishini qilgandan ko‘ra tezroq tayyor bo‘ldi.
Eksportchilar mamlakatda arzon va yaxshi chiqadigan mahsulotni tanlaydi, savdo tahlilchilari tashqi savdo balansini ko‘radi, kompaniyalar ishni mutaxassislarga bo‘lib beradi.
Oilada yoki do‘stlar orasida ikki ishni ikki kishi o‘rtasida bo‘lishning shunday usulini toping: har kim o‘zi yaxshiroq bajaradigan ishni olsin.
| Mamlakat | 1 mato, soat | 1 detal, soat | Detalning muqobil narxi |
|---|---|---|---|
| A | 4 | 12 | 3 mato |
| B | 8 | 16 | 2 mato |
«Ixtisoslashuv o‘yini». Juftliklar ikki shartli mamlakat jadvalini oladi (ishlab chiqarish soatlari). Har bir tovar uchun muqobil qiymatni hisoblab, kim nimaga ixtisoslashishini aniqlaydi va nega ikkala mamlakat ham yutishini tushuntiradi.