Darslar 4 · 1 ta dars · E. Sariqov, B. Xaydarov. Iqtisodiy bilim asoslari, 9-sinf, 4-nashr. «Huquq va Jamiyat» nashriyoti, Toshkent, 2019
4
Firma tashkil qilish
Darslik: 21–24-betlar
MaqsadFirma ochish tartibini, firma nizomi va ta’sis shartnomasining mazmunini, davlat ro‘yxatidan o‘tkazish va firma nomi hamda tovar belgisining ahamiyatini tushunish.
Yangi so‘zlar
firma nizomi · firm’s charterta’sis shartnomasi · founding agreementyuridik shaxs · legal entitytovar belgisi · trademark
Tushuntirish
Avvalo bo‘lajak firmaning tashkiliy shakli va nomi tanlanadi. Keyin firma nizomi tayyorlanadi: unda nom, manzil, maqsad, faoliyat turlari, ta’sischilar, tashkiliy shakl, nizom jamg‘armasining miqdori va mol-mulk tarkibi yoziladi; nizomdagi har bir band amaldagi qonunga zid bo‘lmasligi kerak. Ta’sischilar ikki va undan ortiq bo‘lsa, ular o‘rtasida ta’sis shartnomasi ham tuziladi: u kim qancha hissa qo‘shishi, firmani kim boshqarishi, foyda qanday bo‘linishi va firma tugatilsa nima bo‘lishini belgilaydi. Shundan so‘ng firma davlat ro‘yxatidan o‘tkaziladi va yuridik shaxs maqomini oladi; hozir bu ish davlat xizmatlari markazlari yoki my.gov.uz portali orqali tez va ko‘pincha onlayn amalga oshadi. Firmaning pul bilan bog‘liq hisob-kitoblari bank orqali yuritiladi. Firmaning nomi va tovar belgisi uni boshqalardan ajratib turadi, iste’molchiga mahsulotni tanishni osonlashtiradi; ularni belgilangan tartibda ro‘yxatdan o‘tkazish va boshqa firmaning nom yoki belgisidan foydalanmaslik kerak. Konstitutsiya iqtisodiy faoliyat, tadbirkorlik va mehnat erkinligini hamda mulkning barcha shakllari himoyasini kafolatlaydi.
Namunalar
Uch do‘st «Bahor Pak» nomli qadoqlash firmasini ochmoqchi. Nizomga nom, manzil, maqsad (qadoqlash qutilari chiqarish), uchala ta’sischi, MChJ shakli va 90 mln so‘m nizom jamg‘armasi yoziladi. Ta’sis shartnomasida esa kim qancha hissa qo‘shishi va foyda qanday bo‘linishi kelishib olinadi.
Tartib: 1) firma turi va nomini tanlash; 2) nizom va (kerak bo‘lsa) ta’sis shartnomasini tayyorlash; 3) davlat ro‘yxatidan o‘tish; 4) bank hisob raqamini ochish; 5) tovar belgisini ro‘yxatdan o‘tkazish. Agar firma nizomda yozilmagan faoliyat bilan shug‘ullanmoqchi bo‘lsa, avval nizomga o‘zgartirish kiritishi lozim.
Sinfda faoliyat
«Firma ochamiz». Guruhlar shartli firma o‘ylab topadi: nom, shakl, maqsad, nizom jamg‘armasi (shartli summa) va tovar belgisi eskizi. Nizomning bir sahifasini va ta’sis shartnomasining asosiy bandlarini yozadi, so‘ng sinfga taqdim etadi. Hammasi o‘quv o‘yini; hech qanday haqiqiy hujjat topshirilmaydi.
Mashq
1
Firma nizomida qanday ma’lumotlar bo‘lishi kerak? Beshtasini ayting.
nom, manzil, maqsad, faoliyat turlari, ta’sischilar, tashkiliy shakl, nizom jamg‘armasi miqdori (istalgan beshtasi)
2
Ikki ta’sischi bir-biri bilan firma boshqaruvi va foyda bo‘linishi haqida kelishmoqchi. Qaysi hujjat kerak?
ta’sis shartnomasi
3
Nizom jamg‘armasi 90 mln so‘m. Uchinchi ta’sischining hissasi 20% bo‘lsa, u necha so‘m qo‘shgan?
18000000
4
Nima uchun boshqa firmaning nomi va tovar belgisidan foydalanish taqiqlanadi?
Chunki iste’molchi mahsulotni noto‘g‘ri firma deb o‘ylab aldanadi va asl firma obro‘ va daromaddan mahrum bo‘ladi; nom va belgi firmaning o‘ziga xosligini himoya qiladi.