☰ Mundarija · Iqtisodiy bilim asoslari

Jahon iqtisodiyoti muammolari

Darslar 34 · 1 ta dars · E. Sariqov, B. Xaydarov. Iqtisodiy bilim asoslari, 9-sinf, 4-nashr. «Huquq va Jamiyat» nashriyoti, Toshkent, 2019
34

Jahon iqtisodiyoti muammolari

Darslik: 146–149-betlar
MaqsadJahon iqtisodiyotining global muammolarini — tinchlik va harbiy xarajatlar, atrof-muhit, resurslar va energiya, qashshoqlik va notekislik, ochlik — bilish; Parij kelishuvi va muqobil energiya ahamiyatini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
global muammo · global problemmuqobil energiya · alternative energyParij kelishuvi · Paris Agreementqashshoqlik · poverty
Tushuntirish

Ba’zi iqtisodiy muammolar barcha davlatlarga tegishli bo‘lib, ularni faqat hamkorlikda hal qilish mumkin. Urush iqtisodiyotni o‘nlab yil orqaga suradi, harbiy xarajatlar esa ta’lim, sog‘liq va ishlab chiqarishga ketishi mumkin bo‘lgan mablag‘ni oladi. Iqtisodiy faoliyat havo, suv va tuproqni ifloslantiradi va iqlimni o‘zgartiradi; 2015-yilda BMT doirasida qabul qilingan Parij kelishuvi global isishni sanoatlashuvgacha bo‘lgan davrga nisbatan 2 °C dan ancha past, imkon bo‘lsa 1,5 °C da ushlab turishni maqsad qiladi (kitobdagi 175 ta imzolagan davlat soni eskirgan: hozir kelishuvda dunyoning deyarli barcha davlatlari ishtirok etadi). Neft, gaz va ko‘mir cheklangan va notekis taqsimlangan, shuning uchun quyosh, shamol va suv energiyasi kabi muqobil manbalar va energiya tejash ahamiyatli bo‘lib bormoqda. Boy va kambag‘al mamlakatlar o‘rtasidagi farq katta: daromadning katta qismi nisbatan kam aholiga to‘g‘ri keladi, qashshoqlik chegarasini Jahon banki kabi tashkilotlar belgilab, vaqti-vaqti bilan qayta ko‘rib turadi. Ochlikning sabablari — past daromad, qurg‘oqchilik, mojarolar va yetkazib berishdagi muammolar; Maltus aholi tez, oziq-ovqat esa sekin ko‘payadi, deb bashorat qilgan, ammo hosildorlik va texnologiya o‘sishi sababli bu bashorat to‘la amalga oshmadi, lekin taqsimot va resurs muammolari saqlanib qolmoqda.

Namunalar
Dunyo harbiy xarajatlari yiliga 2 000 mlrd dollar (shartli). Agar uning 5% i ta’lim va sog‘liqqa yo‘naltirilsa, 2 000 · 5 : 100 = 100 mlrd dollar bo‘ladi. Bu miqdor ko‘plab maktab va shifoxonalar qurishga yetishi mumkin.
Mamlakatda ma’lum foydali qazilma zaxirasi 600 mln tonna, yiliga 30 mln tonna qazib olinadi (shartli, yangi konlar topilmaydi). Zaxira 600 : 30 = 20 yilga yetadi. Shuning uchun tejash va muqobil manbalarga o‘tish zarur.
Sinfda faoliyat

«Global muammo — mahalliy yechim». Guruhlar bitta muammoni (ifloslanish, energiya, ochlik) tanlaydi va maktab yoki mahalla darajasida uchta oddiy chorani (suvni tejash, chiqindini saralash, elektrni tejash) taklif qiladi; kattalar bilan kelishib bajarish mumkin bo‘lganini belgilaydi.

Mashq
1
Parij kelishuvining maqsadini ayting.
2
Harbiy xarajat 3 000 mlrd dollar, uning 4% i boshqa maqsadga o‘tkazildi. Necha mlrd dollar?
3
Zaxira 900 mln tonna, yillik qazib olish 45 mln tonna. Zaxira necha yilga yetadi?
4
Nima uchun muqobil energiya manbalari kelajak uchun muhim?