VI bobni takrorlash
VI bob iqtisodiyotning dunyo bilan aloqasi haqida. Mamlakatlar resurslar va xarajatlar farqi tufayli savdo qiladi: mutlaq ustunlik kam resurs sarfi bilan, nisbiy ustunlik esa kamroq muqobil qiymat bilan bog‘liq. Tashqi savdo hajmi — eksport va import yig‘indisi, saldo — ularning farqi. Davlat tarif, kvota va litsenziya bilan ichki bozorni himoya qilishi mumkin (proteksionizm), ammo javob choralari va narx o‘sishi xavfi bor; savdoni kelishgan holda GATT, keyin WTO tartibga soladi. Valuta kursi — bir pul birligining boshqasidagi narxi, u talab va taklifdan shakllanadi; eksport ko‘paysa milliy valutaga talab oshadi. Jahon iqtisodiyotining global muammolari — tinchlik, atrof-muhit, resurslar va energiya, qashshoqlik va ochlik; ularni hamkorlikda hal qilish kerak. 2008-yilgi inqiroz AQSH ipoteka tizimidan boshlanib butun dunyoga tarqaldi va mamlakatlar iqtisodiyoti o‘zaro bog‘liqligini ko‘rsatdi. Takrorlashda har bir tushunchani misol bilan bog‘lang va hisoblarni qadamma-qadam bajaring.
| Mavzu | Formula |
|---|---|
| Savdo hajmi | eksport + import |
| Balans | eksport − import |
| Narx so‘mda | dollar · kurs |
Maktab bog‘ida bir guruh boshqa guruhga 14 ta pomidor ko‘chatini berdi, o‘zi esa 10 ta bodring ko‘chati oldi. Farq 4 ta bo‘ldi: ular olganidan ko‘proq bergan edi.
Tashqi savdo tahlilchilari eksport va import farqini hisoblaydi, jurnalistlar savdo hisobotlarini tushuntiradi, bojxona xodimlari tovar oqimini kuzatadi.
Do‘stingiz bilan o‘ylab topilgan almashuvda nechta berilgani va nechta olinganini yozib, farqning ishorasini («ko‘p/kam») ayting.
| Narx, so‘m | Bojxona 15% | Jami |
|---|---|---|
| 24 000 000 | 3 600 000 | 27 600 000 |
«Bob xaritasi». Sinf doskaga VI bobning besh mavzusini markazga qo‘yib, har biriga ikkita atama va bitta formula yoki misol yozadi; o‘quvchilar o‘zaro bog‘lanishlarni (masalan, eksport — valuta kursi — inqiroz) strelka bilan ko‘rsatadi.