ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Iqtisodiy bilim asoslari

Daromad solig‘i

Darslar 17 · 1 ta dars · E. Sariqov, B. Xaydarov. Iqtisodiy bilim asoslari, 9-sinf, 4-nashr. «Huquq va Jamiyat» nashriyoti, Toshkent, 2019
17

Daromad solig‘i

Darslik: 78–81-betlar
MaqsadDaromad solig‘ining mohiyatini, jismoniy va yuridik shaxslardan olinishini, soliq obyekti va stavkasini bilish; ish haqi va boshqa daromadlardan soliqni hisoblash.
Yangi so‘zlar
daromad solig‘i · income taxsoliq stavkasi · tax ratejismoniy shaxs · individual (natural person)yuridik shaxs · legal entity
Tushuntirish

Soliq — davlat budjetini to‘ldirish uchun fuqarolar va tashkilotlardan majburiy olinadigan to‘lov; soliqlar qaytib kelib ta’lim, tibbiyot, mudofaa, jamoat tartibi, pensiya, nafaqa va stipendiya shaklida xizmat qiladi. Daromad solig‘i — to‘g‘ri soliq: u jismoniy shaxsning daromadidan olinadi, ya’ni soliq obyekti jami daromad — ish haqi, mukofot, mulkni ijaraga berishdan daromad, omonat foizi, dividend va tadbirkorlik daromadi. 2019-yilgacha ish haqiga ko‘p pog‘onali stavka (22,5% gacha) qo‘llanilgan; keyin tizim soddalashtirilib, ish haqi va ko‘pchilik daromadlar uchun 12% yagona stavka joriy etildi, dividend va foizlar uchun esa past stavka belgilandi. Ish haqidan soliqni korxona hisobchisi hisoblab, ushlab qolib, budjetga o‘tkazadi, lekin uni hisoblashni har bir fuqaro bilishi kerak. Yuridik shaxslar (firmalar) esa o‘z foydasidan foyda solig‘i to‘laydi; uning stavkasi yillar bo‘yicha o‘zgargan (hozir umumiy stavka 15%, banklar kabi ayrim sohalarda yuqoriroq), shuning uchun amaldagi stavkalar Soliq kodeksida belgilanadi va misollarda shartli stavka ishlatiladi. Soliq yukini kamaytirish va tizimni soddalashtirish tadbirkorlikni rag‘batlantirishni, soliqdan qochish holatlarini kamaytirishni ko‘zlaydi.

ish haqi,mukofotijaradaromadidepozitfoizi,dividendtadbirkorlikdaromadiDaromadsolig‘iobyekti
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinf yarmarkadan tushgan daromadning o‘ndan bir qismini umumiy sinf mablag‘iga topshirishga kelishdi. Shu mablag‘ hamma uchun tozalik vositasi va rangli qog‘oz olishga ketdi.

Kim ishlatadi

Soliq xodimlari daromadni hisoblaydi, buxgalterlar ish haqidan ushlanadigan soliqni tekshiradi, mahalliy xizmatlar tushumlarni jamoat ehtiyojlariga yo‘naltiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Farazan 10 000 so‘m daromaddan o‘ndan birini umumiy maqsadga ajratsangiz, qancha bo‘lishini hisoblab, nimaga ishlatish mumkinligini yozing.

Namunalar
5 280 000soliqish haqi 6 000 000
Xodim oyiga 6 000 000 so‘m ish haqi oladi. Daromad solig‘i 12%: 6 000 000 · 12% = 720 000 so‘m. Qo‘liga tegadigan summa 6 000 000 − 720 000 = 5 280 000 so‘m. Bundan tashqari, ish beruvchi alohida ijtimoiy to‘lovlarni to‘laydi — ular xodimning ish haqidan ushlanmaydi.
DaromadSumma, so‘mStavkaSoliq, so‘m
ish haqi6 000 00012%720 000
dividend800 0005% (shartli)40 000
Jami760 000
Shu xodim 800 000 so‘m dividend ham oldi. Dividend uchun shartli past stavka 5% bo‘lsa, soliq = 800 000 · 5% = 40 000 so‘m. Jami soliq = 720 000 + 40 000 = 760 000 so‘m. Demak, har xil daromadlarga turli stavka qo‘llanishi mumkin.
Sinfda faoliyat

«Maosh varag‘i». Har bir guruhga shartli xodim kartochkasi beriladi: ish haqi, dividend, ijaradan daromad. O‘quvchilar stavkalar bo‘yicha soliqni hisoblaydi, qo‘liga tegadigan summani topadi va ish haqidan ushlangan soliq budjetda qanday xizmatlarga aylanishini muhokama qiladi.

Mashq
1
Jismoniy shaxs daromadi tarkibiga qaysi turlar kirishi mumkin? Beshtasini ayting.
2
Oylik ish haqi 4 500 000 so‘m, stavka 12%. Daromad solig‘i necha so‘m?
3
Ish haqi 7 000 000 so‘m. 12% soliq ushlangandan keyin qo‘lga necha so‘m tegadi?
4
Nima uchun fuqarolar soliqni o‘z vaqtida to‘lashi kerak?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYangi yil buyurtmalariHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →