Daromad solig‘i
Soliq — davlat budjetini to‘ldirish uchun fuqarolar va tashkilotlardan majburiy olinadigan to‘lov; soliqlar qaytib kelib ta’lim, tibbiyot, mudofaa, jamoat tartibi, pensiya, nafaqa va stipendiya shaklida xizmat qiladi. Daromad solig‘i — to‘g‘ri soliq: u jismoniy shaxsning daromadidan olinadi, ya’ni soliq obyekti jami daromad — ish haqi, mukofot, mulkni ijaraga berishdan daromad, omonat foizi, dividend va tadbirkorlik daromadi. 2019-yilgacha ish haqiga ko‘p pog‘onali stavka (22,5% gacha) qo‘llanilgan; keyin tizim soddalashtirilib, ish haqi va ko‘pchilik daromadlar uchun 12% yagona stavka joriy etildi, dividend va foizlar uchun esa past stavka belgilandi. Ish haqidan soliqni korxona hisobchisi hisoblab, ushlab qolib, budjetga o‘tkazadi, lekin uni hisoblashni har bir fuqaro bilishi kerak. Yuridik shaxslar (firmalar) esa o‘z foydasidan foyda solig‘i to‘laydi; uning stavkasi yillar bo‘yicha o‘zgargan (hozir umumiy stavka 15%, banklar kabi ayrim sohalarda yuqoriroq), shuning uchun amaldagi stavkalar Soliq kodeksida belgilanadi va misollarda shartli stavka ishlatiladi. Soliq yukini kamaytirish va tizimni soddalashtirish tadbirkorlikni rag‘batlantirishni, soliqdan qochish holatlarini kamaytirishni ko‘zlaydi.
Sinf yarmarkadan tushgan daromadning o‘ndan bir qismini umumiy sinf mablag‘iga topshirishga kelishdi. Shu mablag‘ hamma uchun tozalik vositasi va rangli qog‘oz olishga ketdi.
Soliq xodimlari daromadni hisoblaydi, buxgalterlar ish haqidan ushlanadigan soliqni tekshiradi, mahalliy xizmatlar tushumlarni jamoat ehtiyojlariga yo‘naltiradi.
Farazan 10 000 so‘m daromaddan o‘ndan birini umumiy maqsadga ajratsangiz, qancha bo‘lishini hisoblab, nimaga ishlatish mumkinligini yozing.
| Daromad | Summa, so‘m | Stavka | Soliq, so‘m |
|---|---|---|---|
| ish haqi | 6 000 000 | 12% | 720 000 |
| dividend | 800 000 | 5% (shartli) | 40 000 |
| Jami | 760 000 |
«Maosh varag‘i». Har bir guruhga shartli xodim kartochkasi beriladi: ish haqi, dividend, ijaradan daromad. O‘quvchilar stavkalar bo‘yicha soliqni hisoblaydi, qo‘liga tegadigan summani topadi va ish haqidan ushlangan soliq budjetda qanday xizmatlarga aylanishini muhokama qiladi.