Tadbirkorlik
Tadbirkorlik — foyda ko‘rishni maqsad qilgan va yo‘qotish xavfini ham zimmasiga olgan kishining o‘z puli, mulki va bilimini ishga solib tovar chiqarishi yoki xizmat ko‘rsatishidir; bunday kishi tadbirkor deb ataladi. Bozor iqtisodiyotida tadbirkorlik layoqati ishlab chiqarishning to‘rtinchi omili hisoblanadi, chunki u yer va tabiat boyliklari, kapital hamda mehnatni bitta ishga birlashtiradi. Har bir ish biznes-g‘oyadan boshlanadi, ammo g‘oyaning o‘zi yetmaydi: uni hisob-kitoblarga tayangan biznes-reja bilan sinab ko‘rish kerak, shundagina bank yoki sherik pul berishga ishonadi. Tadbirkorlik to‘rt turga bo‘linadi: ishlab chiqarish (tovar yaratish), tijorat (sotib olib, qimmatroq sotish), moliyaviy (pul va qimmatli qog‘ozlar bilan ishlash) va sug‘urta (to‘lov evaziga kutilmagan zararni qoplash kafolati). Tadbirkorlik yangi ish o‘rinlari yaratadi, iste’molchini tovar bilan ta’minlaydi va to‘lagan soliqlari bilan davlat xazinasini to‘ldiradi. Tadbirkor mehnatsevar, tashabbuskor, mas’uliyatli bo‘lishi va qonunga rioya qilib, halol raqobat qilishi kerak.
Maktab yarmarkasidan oldin bir guruh qog‘oz xatcho‘p sotishni o‘yladi. Ular avval kimga kerakligini so‘radi, so‘ng nima kerakligini va kim nima qilishini qog‘ozga yozdi. Reja bo‘lgani uchun yarmarka kuni hamma o‘z o‘rnini bildi.
Mahalladagi hunarmandlar buyumga talab borligini oldindan so‘raydi, kichik do‘kon ochmoqchi bo‘lganlar reja yozadi, ishga kirishayotgan yoshlar o‘z g‘oyasini sinab ko‘radi.
O‘zingizga yoqqan bir g‘oya o‘ylab (masalan, uy hayvonlari uchun rasm chizish), uni kim xohlashi mumkinligini va birinchi uch qadamni qog‘ozga yozing. Hech narsa sotib olish kerak emas.
| Sotib olish, so‘m/kg | Sotish, so‘m/kg | Farq, so‘m/kg |
|---|---|---|
| 6 000 | 8 000 | 2 000 |
«Biznes-g‘oya bozori». Guruhlar o‘z mahallasiga mos uchta g‘oya o‘ylaydi va har biriga bitta jumla bilan yozadi: mijoz kim, asosiy xarajat nima, qanday xavf bor. Sinf eng yaxshi asoslangan g‘oyani tanlaydi. Haqiqiy pul sarflanmaydi, hammasi qog‘ozda.