Davlatning iqtisodiyotdagi roli
Bozor iqtisodiyotida davlat iqtisodiyotni buyruq bilan emas, bozor mexanizmi orqali tartibga soladi, buning ikki asosiy yo‘li bor. Budjet-soliq (fiskal) siyosati soliqlar, davlat xarajatlari va transfertlarni o‘zgartirib, yalpi talab (sotib olishga ehtiyoj va imkoniyat bor tovar-xizmatlarning umumiy qiymati) va yalpi taklif (ishlab chiqarilib bozorga chiqarilishi mumkin bo‘lgan umumiy qiymat)ga ta’sir qiladi. Soliq oshsa, aholi va firmalar qo‘lida kamroq pul qoladi, talab kamayadi, ishlab chiqarish va bandlik pasayishi mumkin; soliq kamaysa, aksincha bo‘ladi; davlat xarajatlari oshsa, talab ortadi, bu bandlikni oshirishi yoki inflatsiyani tezlashtirishi mumkin. Pul-kredit (monetar) siyosatini davlat Markaziy bank orqali yuritadi: u pul massasini va kredit foiz stavkasini boshqaradi. Markaziy bank qarz foizi (asosiy stavka)ni oshirsa, tijorat banklari ham kredit foizini oshiradi, qarz olish kamayadi, muomaladagi pul kamayib inflatsiya sekinlashadi, lekin tadbirkorlik faolligi pasayishi mumkin; stavka pasaytirilsa, teskarisi bo‘ladi. Zaxira normasi — tijorat banklari mablag‘ining Markaziy bankda saqlanishi shart bo‘lgan foizi: uni oshirish kredit berish imkonini kamaytiradi, pasaytirish oshiradi. Budjet kamomadini kamaytirish yo‘llari — xarajatni qisqartirish, qo‘shimcha daromad topish, qarz olish; tovar bilan ta’minlanmagan pul chiqarish esa inflatsiya xavfini tug‘diradi.
«Markaziy bank yig‘ilishi». Sinf Markaziy bank kengashi bo‘lib, shartli vaziyatni muhokama qiladi: narxlar tez o‘syapti. Guruhlar ikki chorani (foiz stavkasini oshirish yoki zaxira normasini oshirish) tavsiya qilib, tadbirkorlar va omonatchilarga ta’sirini yozadi. Sinf ovoz beradi va natijani muhokama qiladi.