Aksiz va qo‘shilgan qiymat solig‘i
Aksiz solig‘i va QQS bilvosita soliqlar: ular tovar yoki xizmat narxiga qo‘shiladi va oxir-oqibat xaridor tomonidan to‘lanadi, davlatga esa ishlab chiqaruvchi, sotuvchi yoki import qiluvchi topshiradi. Aksiz faqat ayrim tovarlarga — spirtli ichimliklar, tamaki, benzin va gaz kabi yonilg‘i hamda qonunda ko‘rsatilgan boshqa ayrim tovarlarga solinadi; maqsad — budjetni to‘ldirish va sog‘liq yoki atrof-muhitga zarar keltiradigan iste’molni cheklash. Aksiz stavkasi tovar qiymatidan foiz yoki tovar birligiga qat’iy summa ko‘rinishida belgilanadi. QQS esa deyarli barcha tovar va xizmatlar uchun to‘lanadi, uning obyekti — tovarni sotish (realizatsiya) yoki import qilish aylanmasi. Hozirgi umumiy QQS stavkasi 12% (2023-yildan); kitobdagi 20% eskirgan: stavka 2019-yilda 15% ga, 2023-yilda 12% ga pasaytirilgan. QQS to‘liq narxdan emas, faqat shu korxona yaratgan qo‘shilgan qiymatdan olinadi: QQS = (narx − oraliq iste’mol) · stavka, bunda oraliq iste’mol — ishlab chiqarish uchun sarflangan boshqa tovar va xizmatlar qiymati.
«Narx qatlamlari». Sinf bug‘doydan nongacha zanjirni chizadi: dehqon, tegirmon, nonvoyxona, do‘kon. Har bosqichga shartli narx va oraliq iste’molni yozib, qo‘shilgan qiymat va 12% QQSni hisoblaydi hamda yig‘indi pirovard narxdagi QQSga tengligini ko‘radi.