ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Iqtisodiy bilim asoslari

Valuta kursi

Darslar 33 · 1 ta dars · E. Sariqov, B. Xaydarov. Iqtisodiy bilim asoslari, 9-sinf, 4-nashr. «Huquq va Jamiyat» nashriyoti, Toshkent, 2019
33

Valuta kursi

Darslik: 142–145-betlar
MaqsadValuta, valuta kursi, konvertatsiya va valutaning sotib olish va sotish kurslarini bilish; kurs o‘zgarishining eksport va importga ta’sirini tushuntirish; chet el valutasi bilan oddiy hisoblar bajarish.
Yangi so‘zlar
valuta kursi · exchange ratekonvertatsiya · convertibility (currency exchange)milliy valuta · national currencyMarkaziy bank · Central Bank
Tushuntirish

Har bir davlat o‘z milliy valutasini chiqaradi, xalqaro savdoda esa bir valutani boshqasiga almashtirish kerak bo‘ladi: Germaniyadan uskuna olish uchun yevro, O‘zbekistondan paxta olish uchun so‘m zarur. Valutaning ayirboshlov kursi — bir mamlakat pulining bir birligi uchun boshqa mamlakat pulidan qancha berish kerakligi, masalan, 1 AQSH dollari necha so‘m turishi; bir valutani boshqasiga almashtirish konvertatsiya deyiladi. Kurs boshqa narxlar kabi talab va taklifdan shakllanadi: eksport ko‘paysa milliy valutaga talab oshadi, import ko‘paysa uning taklifi oshadi. O‘zbekistonda Markaziy bank rasmiy kursni e’lon qiladi, tijorat banklari esa o‘z sotib olish va sotish kurslarini belgilaydi (sotish kursi sotib olish kursidan yuqori bo‘ladi, shuning uchun banklarda kurslar farq qiladi); 2017-yildan so‘m joriy operatsiyalar uchun erkin konvertatsiya qilinadi, kitobdagi 2019-yil kurslari esa eskirgan. Chet el valutasi kursi oshsa eksport foydaliroq, import qimmatroq bo‘ladi, kamaysa — aksincha; keskin o‘zgarishlar iqtisodiyotni beqarorlashtiradi, shuning uchun tekis o‘zgarish sog‘lom iqtisodiyot belgisi. Kriptovaluta — raqamli aktiv bo‘lib, uning qiymati juda o‘zgaruvchan va xavfli; O‘zbekistonda to‘lov vositasi faqat so‘m, kripto-aktivlar maxsus qoidalar bilan tartibga solinadi, mablag‘ bilan bog‘liq qarorlarni kattalar bilan maslahatlashib qabul qilish kerak.

Nima bo‘ldiValyuta bozorida
eksport ↑milliy valyutaga talab ↑
import ↑milliy valyuta taklifi ↑
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab yarmarkasida darvoza yonidagi lavhada «1 ta qog‘oz kupon = 500 so‘m» deb yozilgan edi. 2 000 so‘mini almashtirgan o‘quvchi 4 ta kupon oldi va ularni istalgan rastada sarflay oldi. Kurs oldindan ko‘rinib turgani uchun hech kim adashmadi.

Kim ishlatadi

Bank xodimlari valyuta almashtirishni amalga oshiradi, sayohat tashkilotchilari xorijda to‘lovni rejalashtiradi, import qiluvchilar tovar narxini boshqa valyutada hisoblaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Ikki narsa uchun o‘ylab topilgan kurs belgilang, masalan 1 ta qalam = 3 ta stiker, va 4 ta qalamga nechta stiker berilishini yozing. Ikki tomon ham kursni bilishi nega kerakligini ham yozing.

Namunalar
1 dollar, so‘m (shartli)
Bank sotib oladiBank sotadi
11 90012 000
Shartli kurslar: bank dollarni 11 900 so‘mdan sotib oladi va 12 000 so‘mdan sotadi. Mijoz 500 dollar olmoqchi: 500 · 12 000 = 6 000 000 so‘m to‘laydi. Keyin 200 dollarini sotsa: 200 · 11 900 = 2 380 000 so‘m oladi.
0200400600800600630kurs 12 000kurs 12 600Daromad, mln so‘m
Eksportchi 50 000 dollarlik tovar sotdi. Kurs 12 000 so‘m bo‘lganda daromad 50 000 · 12 000 = 600 000 000 so‘m, kurs 12 600 bo‘lganda 50 000 · 12 600 = 630 000 000 so‘m. Dollar kursi oshsa, eksportchining so‘mdagi daromadi 30 000 000 so‘mga ko‘payadi.
Sinfda faoliyat

«Ayirboshlash punkti». Sinf shartli kurs jadvalini (dollar, yevro) tuzadi. Juftliklar «mijoz» va «kassir» rollarida bir necha almashtirishni bajaradi, sotib olish va sotish kursidagi farqni sezadi va hisobini tekshiradi.

Mashq
1
Valutaning ayirboshlov kursi nima?
2
Bank dollarni 12 000 so‘mdan sotadi. 300 dollar olish uchun necha so‘m kerak?
3
Bank yevroni 13 800 so‘mdan sotib oladi. 100 yevro sotsangiz, necha so‘m olasiz?
4
Nima uchun eksport ko‘paysa milliy valutaga talab oshadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliSifat muammosi va jarayonHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →