Valuta kursi
Har bir davlat o‘z milliy valutasini chiqaradi, xalqaro savdoda esa bir valutani boshqasiga almashtirish kerak bo‘ladi: Germaniyadan uskuna olish uchun yevro, O‘zbekistondan paxta olish uchun so‘m zarur. Valutaning ayirboshlov kursi — bir mamlakat pulining bir birligi uchun boshqa mamlakat pulidan qancha berish kerakligi, masalan, 1 AQSH dollari necha so‘m turishi; bir valutani boshqasiga almashtirish konvertatsiya deyiladi. Kurs boshqa narxlar kabi talab va taklifdan shakllanadi: eksport ko‘paysa milliy valutaga talab oshadi, import ko‘paysa uning taklifi oshadi. O‘zbekistonda Markaziy bank rasmiy kursni e’lon qiladi, tijorat banklari esa o‘z sotib olish va sotish kurslarini belgilaydi (sotish kursi sotib olish kursidan yuqori bo‘ladi, shuning uchun banklarda kurslar farq qiladi); 2017-yildan so‘m joriy operatsiyalar uchun erkin konvertatsiya qilinadi, kitobdagi 2019-yil kurslari esa eskirgan. Chet el valutasi kursi oshsa eksport foydaliroq, import qimmatroq bo‘ladi, kamaysa — aksincha; keskin o‘zgarishlar iqtisodiyotni beqarorlashtiradi, shuning uchun tekis o‘zgarish sog‘lom iqtisodiyot belgisi. Kriptovaluta — raqamli aktiv bo‘lib, uning qiymati juda o‘zgaruvchan va xavfli; O‘zbekistonda to‘lov vositasi faqat so‘m, kripto-aktivlar maxsus qoidalar bilan tartibga solinadi, mablag‘ bilan bog‘liq qarorlarni kattalar bilan maslahatlashib qabul qilish kerak.
| Nima bo‘ldi | Valyuta bozorida |
|---|---|
| eksport ↑ | milliy valyutaga talab ↑ |
| import ↑ | milliy valyuta taklifi ↑ |
Maktab yarmarkasida darvoza yonidagi lavhada «1 ta qog‘oz kupon = 500 so‘m» deb yozilgan edi. 2 000 so‘mini almashtirgan o‘quvchi 4 ta kupon oldi va ularni istalgan rastada sarflay oldi. Kurs oldindan ko‘rinib turgani uchun hech kim adashmadi.
Bank xodimlari valyuta almashtirishni amalga oshiradi, sayohat tashkilotchilari xorijda to‘lovni rejalashtiradi, import qiluvchilar tovar narxini boshqa valyutada hisoblaydi.
Ikki narsa uchun o‘ylab topilgan kurs belgilang, masalan 1 ta qalam = 3 ta stiker, va 4 ta qalamga nechta stiker berilishini yozing. Ikki tomon ham kursni bilishi nega kerakligini ham yozing.
| Bank sotib oladi | Bank sotadi |
|---|---|
| 11 900 | 12 000 |
«Ayirboshlash punkti». Sinf shartli kurs jadvalini (dollar, yevro) tuzadi. Juftliklar «mijoz» va «kassir» rollarida bir necha almashtirishni bajaradi, sotib olish va sotish kursidagi farqni sezadi va hisobini tekshiradi.