Aksiyadorlik jamiyati
Aksiyadorlik jamiyati — boshlang‘ich kapitalini ko‘plab kishilarga aksiya sotib to‘playdigan yirik firma; uning egalari (aksiyadorlar) firma qarzlari uchun faqat aksiyaga sarflagan puli doirasida javob beradi. Aksiya — jamiyat kapitaliga hissa qo‘shilganini tasdiqlovchi va egasiga firma foydasidan ulush olish huquqini beruvchi qimmatli qog‘oz; uning ustiga yozilgan baho nominal qiymat deyiladi. Har yilgi foydadan aksiya egasiga to‘lanadigan ulush dividend deb ataladi. Aksiyalar birjada sotilib-olinadi va ularning bozor narxi — kursi dividendga bog‘liq holda o‘zgaradi: nominali 8 000 so‘m bo‘lgan aksiya 10 000 so‘mga sotilsa, kurs 125 foiz bo‘ladi. Oddiy aksiya dividendni kafolatlamaydi, lekin umumiy majlisda ovoz berish huquqini beradi; imtiyozli aksiya esa dividendni narxning belgilangan foizida kafolatlaydi, lekin ovoz huquqi yo‘q. Aksiyalari hamma uchun sotiladigan jamiyat — ochiq turdagi, faqat oldindan belgilangan doiraga (masalan, ta’sischi va xodimlarga) sotiladigani — yopiq turdagi jamiyatdir; aksiyalarning yarmidan ko‘pi (nazorat paketi) jamiyatni to‘liq nazorat qilish imkonini beradi. Eslatma: O‘zbekiston qonunchiligida 2014-yildan beri aksiyadorlik jamiyatlari ochiq va yopiq turlarga ajratilmaydi, ammo bu tushunchalar iqtisodiy adabiyotda va boshqa mamlakatlarda uchraydi. Bu mavzudagi hisoblar faqat o‘quv uchun, ular qimmatli qog‘oz sotib olish bo‘yicha maslahat emas.
«Umumiy majlis». Sinf 10 ta aksiyadorga bo‘linadi: ba’zilarida ko‘p, ba’zilarida kam ovoz bor (aksiya soni bo‘yicha). Jamiyat foydasining ishlab chiqarishni kengaytirishga yoki dividendga ketishi haqida ovoz beriladi. O‘quvchilar ovozlar soni qaror natijasiga qanday ta’sir qilganini muhokama qiladi.