ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Informatika

Mantiq asoslari va mantiqiy amallar

Darslar 1–2 · 2 ta dars · M. R. Fayziyeva, D. M. Sayfurov, N. S. Xaytullayeva. Informatika va axborot texnologiyalari, 9-sinf. «Nashriyot uyi Tasvir», Toshkent, 2020
2

Mantiqiy amallar va ifodalar

Darslik: 6–9-betlar
MaqsadBeshta asosiy mantiqiy amalni (∧, ∨, ¬, =>, <=>) biladi, ularning rostlik jadvallarini yozadi va ifodalarni amallar tartibiga ko‘ra hisoblaydi.
Yangi so‘zlar
konyunksiya · conjunction (AND, ∧, &): true only when both statements are truedizyunksiya · disjunction (OR, ∨): true when at least one statement is trueinversiya · inversion, negation (NOT, ¬): swaps true and falseimplikatsiya · implication (A => B, “if A then B”): false only when A is true and B is false
Tushuntirish

Mulohazalardan yangisini hosil qilish uchun mantiqiy amallar bor. Konyunksiya (A ∧ B, «va») faqat ikkala mulohaza rost bo‘lganda rost; dizyunksiya (A ∨ B, «yoki») kamida bittasi rost bo‘lsa rost; inversiya (¬A, «emas») qiymatni teskarisiga almashtiradi. Implikatsiya (A => B, «agar A bo‘lsa, B bo‘ladi») faqat A = 1, B = 0 bo‘lganda yolg‘on; ekvivalensiya (A <=> B) A va B qiymatlari bir xil bo‘lsa rost. Jadvallarda (A, B) juftligi 00, 01, 10, 11 tartibida yoziladi: ∧ uchun natija 0, 0, 0, 1; ∨ uchun 0, 1, 1, 1; => uchun 1, 1, 0, 1; <=> uchun 1, 0, 0, 1. Ifodada amallar quyidagi tartibda bajariladi: ¬, ∧, ∨, =>, <=>; qavs ichi birinchi hisoblanadi, teng darajadagi amallar chapdan o‘ngga bajariladi. Kitobda ¬A o‘rniga ⏋A, A ∧ B o‘rniga A & B ham yoziladi.

ABA ∧ BA ∨ BA => BA <=> B
000011
010110
100100
111111
ABXOR1ABF000011101110

F = A XOR B → 1

A va B tugmalari kirishni 0/1 ga almashtiradi

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab kutubxonasida qoida bor: o‘quvchi kutubxona kartasi yoki o‘qituvchining xati bo‘lsa va kitob javonda bo‘lsa, kitob olishi mumkin. Kartasi yo‘q, lekin xati bor o‘quvchi kitobni oldi, chunki «yoki» uchun ikki shartdan bittasi yetarli.

Kim ishlatadi

Qoida yozuvchilari, elektrchi va dasturchilar «va», «yoki», «emas» so‘zlari bilan shartlarni aniq ifodalaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Uyingiz yoki sinfingizdagi biror qoidani oling va uni «va», «yoki», «emas» bilan yozib chiqing. Qaysi holatda ruxsat borligini qog‘ozda ro‘yxatlang.

Namunalar
A = 0, B = 1, C = 0 bo‘lsin. A ∨ B ∧ C ni hisoblaymiz: avval ∧: B ∧ C = 1 ∧ 0 = 0; keyin ∨: A ∨ 0 = 0 ∨ 0 = 0. Natija: 0.
«Agar yomg‘ir yoki qor yog‘sa, men soyabon olaman» gapini yozamiz: A = «Yomg‘ir yog‘adi», B = «Qor yog‘adi», C = «Men soyabon olaman». Ifoda: (A ∨ B) => C. ∨ amali baribir => dan oldin bajariladi, qavs esa ifodani o‘qishni osonlashtiradi.
Sinfda faoliyat

«Jonli jadval»: to‘rt o‘quvchi A, B qiymatlarini (0 yoki 1) varaqda ushlab turadi, qolganlar tanlangan amal (masalan, =>) natijasini ko‘rsatadi; hammasi 00, 01, 10, 11 tartibida takrorlanadi.

Mashq
1
A = 1, B = 0 bo‘lsa, A ∧ B, A ∨ B, ¬A, A => B, A <=> B ning qiymatlarini toping.
2
A = 1, B = 0 bo‘lsa, ¬A ∨ B ∧ A nimaga teng?
3
«Agar men kitob olsam va daftar olsam, sumkam og‘ir bo‘ladi» gapini mantiqiy ifoda qilib yozing (A – kitob, B – daftar, C – sumka og‘ir).
4
Nima uchun A => B faqat A = 1, B = 0 bo‘lganda yolg‘on bo‘ladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQaysi g‘oya bilan boshlaymiz?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →