Darslar 42–43 · 2 ta dars · M. R. Fayziyeva, D. M. Sayfurov, N. S. Xaytullayeva. Informatika va axborot texnologiyalari, 9-sinf. «Nashriyot uyi Tasvir», Toshkent, 2020
42
Amaliy mashg‘ulot: for operatori
Darslik: 85-bet
MaqsadAmaliy mashg‘ulotda for sikli bilan karrali sonlarni chiqaradi, yig‘indi va ko‘paytma hisoblaydi, berilgan sonlar orasidan kerakli xususiyatlilarni sanaydi.
Yangi so‘zlar
yig‘indi hisoblagichi · sum accumulator: a variable that starts at 0 and has the values added to it in the loopko‘paytma hisoblagichi · product accumulator: starts at 1 and is multiplied in the loopfaktorial · factorial n!: the product 1 · 2 · … · nkarrali son · multiple: the numbers x, 2x, 3x, …
Tushuntirish
Siklli masalalarning ko‘pi uch qolipdan biriga to‘g‘ri keladi. Birinchisi – chiqarish: x ga karrali n ta sonni chiqarish uchun sikl o‘zgaruvchisi i ni 1 dan n gacha yurgizib, x * i ni chiqaramiz. Ikkinchisi – yig‘ish: sikldan oldin s = 0, siklda s += i yoki s += i * i. Uchinchisi – ko‘paytirish: bu yerda boshlang‘ich qiymat 1 bo‘ladi, aks holda ko‘paytma doim nol bo‘lib qoladi; shu usulda n! hisoblanadi, masalan, 5! = 120. Sanash masalalarida son-sonlab kiritish kerak bo‘lsa, avval n ni o‘qib, so‘ng for yordamida n marta input() chaqiriladi va har bir sonda hisoblagich shartga qarab oshiriladi. Siklning nechta marta aylanishini oldindan hisoblab ko‘ring: stop – start bo‘linadi step ga, yuqoriga yaxlitlanadi.
Namunalar
Karrali sonlar: x = int(input()) ⏎ n = int(input()) ⏎ for i in range(1, n + 1): ⏎ print(x * i, end=" ") x = 8, n = 6 bo‘lsa, 8 16 24 32 40 48 chiqadi.
Faktorial: n = int(input()) ⏎ p = 1 ⏎ for i in range(1, n + 1): ⏎ p *= i ⏎ print(p) n = 5 uchun p ketma-ket 1, 2, 6, 24, 120 bo‘ladi va 120 chiqadi.
Sinfda faoliyat
«Sikl ustaxonasi»: har bir guruh bitta qolipni (chiqarish, yig‘ish, ko‘paytirish, sanash) tanlab, o‘z masalasini o‘ylab topadi va yechimini boshqa guruhga ko‘rsatadi; ular ishlashini 2 xil qiymatda sinaydi.