☰ Mundarija · Informatika

Kutubxona, modullar va math moduli

Darslar 51–52 · 2 ta dars · M. R. Fayziyeva, D. M. Sayfurov, N. S. Xaytullayeva. Informatika va axborot texnologiyalari, 9-sinf. «Nashriyot uyi Tasvir», Toshkent, 2020
51

Python dasturlash tili kutubxonasi

Darslik: 100–102-betlar
MaqsadKutubxona va modul tushunchasini biladi, modulni import qilishning usullarini ajratadi, random modulining randint, randrange va random funksiyalarini ishlatadi.
Yangi so‘zlar
modul · module: a file with ready code (functions, constants) that can be used in other programsstandart kutubxona · standard library: the set of modules that comes with Pythonimport · import: loads a module (or one of its functions) into the programrandom · random: the module that gives random numbers
Tushuntirish

Har safar hamma narsani noldan yozish shart emas: Python bilan birga keladigan standart kutubxonada tayyor modullar bor, masalan, math (matematika), random (tasodifiy sonlar), datetime (sana va vaqt), turtle (chizish), tkinter (oynalar). Modulni ishlatishdan oldin uni yuklash kerak. Uch usul bor: import random – funksiya modul nomi bilan chaqiriladi (random.randint(1, 6)), kod o‘qishga qulay; from random import randint – faqat kerakli funksiya olinadi va nomi bilan chaqiriladi; from random import * – hammasi olinadi, lekin nomlar o‘zingiznikiga aralashib ketadi, shuning uchun tavsiya etilmaydi. random.randint(a, b) – a dan b gacha (b ham kiradi) butun son; random.randrange(a, b, k) – a dan b gacha (b kirmaydi) k qadam bilan; random.random() – 0 dan 1 gacha kasr son. Qo‘shimcha kutubxonalarni (pip orqali) faqat rasmiy va ishonchli manbadan, kattalar yordamida o‘rnating.

Namunalar
Tasodifiy son: import random ⏎ x = random.randint(1, 6) ⏎ print(1 <= x <= 6) Natija har gal boshqa x bo‘ladi, lekin shart doim rost: True. Chegaraviy oraliq: import random ⏎ x = random.randrange(10, 31, 5) ⏎ print(x % 5 == 0 and 10 <= x <= 30) 10, 15, 20, 25, 30 sonlaridan biri keladi, shuning uchun True chiqadi.
Import usullari: import random ⏎ from random import randint ⏎ print(random.randint(5, 5), randint(7, 7)) randint(5, 5) faqat 5 ni, randint(7, 7) faqat 7 ni beradi; birinchisi modul nomi bilan, ikkinchisi to‘g‘ridan-to‘g‘ri chaqirilgan.
Sinfda faoliyat

«Tasodifiy tanlov»: guruh o‘z sinf ro‘yxatidagi tartib raqamlari uchun random.randint dan foydalanib, «bugun kim doskaga chiqadi» dasturini yozadi; dastur bir necha marta ishga tushirilib, natijalarning turlicha ekani kuzatiladi.

Mashq
1
import random yozilsa, randint funksiyasi qanday chaqiriladi?
2
1 dan 6 gacha tasodifiy son (kubik tashlash) ni chiqaruvchi dastur yozing.
3
random.randrange(3, 40, 4) nechta turli qiymat berishi mumkin?
4
Nima uchun from random import * ishlatish tavsiya etilmaydi?