ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Informatika

While sikli va uning amaliyoti

Darslar 44–45 · 2 ta dars · M. R. Fayziyeva, D. M. Sayfurov, N. S. Xaytullayeva. Informatika va axborot texnologiyalari, 9-sinf. «Nashriyot uyi Tasvir», Toshkent, 2020
44

Takrorlanuvchi algoritmlarni dasturlash. while operatori

Darslik: 86–88-betlar
Maqsadwhile sikli va uning tuzilishini biladi, takrorlanishlar soni noma’lum bo‘lgan masalalarni shart bo‘yicha yechadi, sikl shartini o‘zgartirishni unutmaydi va cheksiz siklni tanib to‘xtatadi.
Yangi so‘zlar
while · while: a loop that repeats its body as long as its condition is Truesikl sharti · loop condition: the bool expression checked before every passcheksiz sikl · infinite loop: a loop whose condition never becomes FalseCtrl + C · Ctrl + C: the keys that interrupt a running program in IDLE
Tushuntirish

for takrorlanishlar soni oldindan ma’lum bo‘lganda qulay; soni noma’lum bo‘lsa, while ishlatiladi. Yozuvi: while shart: – keyingi qatorda 4 ta probel chekinish bilan sikl tanasi. Python avval shartni tekshiradi: True bo‘lsa, tanani bajaradi va yana shartga qaytadi, False bo‘lsa, siklni tugatadi; shart boshidanoq False bo‘lsa, tana bir marta ham bajarilmaydi. Shuning uchun sikl o‘zgaruvchisini siklgacha boshlang‘ich qiymat bilan e’lon qilish va tanada uni o‘zgartirish shart: i += 1 yoki yangi son kiritish. Agar shart hech qachon False bo‘lmasa, sikl cheksiz davom etadi; IDLE da uni Ctrl + C tugmalari bilan to‘xtatish mumkin. while True: shartli sikl ham cheksiz bo‘ladi. Kompyuterni «qotirib» qo‘ymaslik uchun cheksiz sikl yozmang, yozgan bo‘lsangiz – to‘xtating.

Boshlashsharthatakrorlanuvchi blokyo‘qTugatish
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Savatga to‘p tashlashni mashq qilayotgan o‘quvchi to‘p tushguncha tashlayverdi. Necha urinish kerakligini oldindan hech kim bilmas edi, shuning uchun qoida «tushmaguncha takrorla» bo‘ldi; while siklining g‘oyasi shu.

Kim ishlatadi

O‘yin ishlab chiquvchilar, muhandislar va dasturchilar takrorlash soni oldindan noma’lum bo‘lsa, shart bo‘yicha takrorlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Qog‘ozda «Har kuni bir bet o‘qiyman, kitob tugamaguncha» qoidasini yozing. Qaysi shart to‘xtatadi va nega, izohlang.

Namunalar
Python
1i = 1
2while i <= 5:
3    print(i, end=" ")
4    i += 1
5
6s = 0
7n = int(input())
8while n != 0:
9    s += n
10    n = int(input())
11print(s)
Natija
1 2 3 4 5
20
Sanash – yuqoridagi birinchi dastur. Shart i <= 5 rost bo‘lguncha ishlaydi; i 6 bo‘lganda to‘xtaydi. Noma’lum son – yuqoridagi ikkinchi dastur. 4, 6, 10 va 0 kiritilsa, 0 yig‘ilmaydi va 20 chiqadi.
Python
1p = 1
2while p < 100:
3    print(p, end=" ")
4    p *= 2
Natija
1 2 4 8 16 32 64
2 ning darajalari – kod yuqorida. Ekranda 1 2 4 8 16 32 64 chiqadi: p 128 ga yetganda p < 100 sharti yolg‘on bo‘ladi va sikl to‘xtaydi. Necha marta aylanishi oldindan aytilmagan – buni shart hal qiladi.
Sinfda faoliyat

«Shartni kuzating»: guruh doskada while dasturining jadvalini chizadi (qadam, o‘zgaruvchi qiymatlari, shart) va qo‘lda bajaradi; keyin IDLE dagi natija bilan solishtiradi.

Mashq
1
Quyidagi sikl necha marta aylanadi?
Python
1i = 10
2while i > 0:
3    i -= 3
2
Sonning birinchi (eng chapdagi) raqamini while bilan topuvchi dastur yozing (45678 da 4).
3
Nima uchun quyidagi dastur cheksiz ishlaydi va u qanday tuzatiladi?
Python
1i = 1
2while i < 5:
3    print(i)
4
Qaysi holda for o‘rniga while tanlanadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYarmarka stendiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →