☰ Mundarija · Informatika

Algoritm turlari, tasvirlash usullari va amaliyot

Darslar 10–11 · 2 ta dars · M. R. Fayziyeva, D. M. Sayfurov, N. S. Xaytullayeva. Informatika va axborot texnologiyalari, 9-sinf. «Nashriyot uyi Tasvir», Toshkent, 2020
10

Algoritm turlari va tasvirlash usullari

Darslik: 30–34-betlar
MaqsadAlgoritmni tasvirlashning besh usulini (so‘zlar, formulalar, jadval, grafik/blok-sxema, dastur) biladi va blok-sxemaning asosiy bloklarini farqlaydi.
Yangi so‘zlar
blok-sxema · flowchart: an algorithm drawn as blocks joined by arrowsblok · block: a shape in a flowchart standing for one kind of actionjadval ko‘rinishidagi algoritm · tabular algorithm: values or actions arranged in a table (timetable, table of values)dastur · program: an algorithm written in a language the computer understands
Tushuntirish

Algoritmni besh xil usulda tasvirlash mumkin. So‘z bilan: har bir ko‘rsatma oddiy gap-buyruq bilan yoziladi. Formula bilan: amallar matematik formulalar ko‘rinishida beriladi (fizika, kimyo masalalari uchun qulay). Jadval bilan: dars jadvali yoki y = x² – 3 uchun qiymatlar jadvali kabi. Grafik shaklda: sxema, chizma, grafik va ayniqsa blok-sxema. Dastur shaklida: algoritm dasturlash tilida yoziladi. Blok-sxemada oval shakl algoritmning boshlanishi va tugashini, parallelogramm kiritish va chiqarishni, to‘g‘ri to‘rtburchak hisoblash va qiymat berishni, romb shartni tekshirishni («ha» va «yo‘q» tarmoqlari), olti burchak sikl parametrini, yon chiziqli to‘rtburchak qism dasturni bildiradi; bloklar strelkali chiziqlar bilan ulanadi. Blok-sxema ko‘rgazmali bo‘lgani uchun dasturlashga tayyorlanishda keng qo‘llanadi.

Namunalar
Kub hajmi va sirti algoritmi. So‘z bilan: 1) boshlansin; 2) qirra a kiritilsin; 3) V = a · a · a hisoblansin; 4) S = 6 · a · a hisoblansin; 5) V va S chiqarilsin; 6) tugatilsin. Blok-sxemada: oval (boshlash) → parallelogramm (a) → to‘rtburchak (V, S) → parallelogramm (V, S chiqarilsin) → oval (tugatish).
Jadval shaklida: y = x² – 3 funksiyasi uchun x = –2, –1, 0, 1, 2 da y = 1, –2, –3, –2, 1. Formula shaklida: Yer sirtidagi og‘irlik kuchi F = m · g. Dastur shaklida shu algoritm keyingi darslarda Pythonda yoziladi.
Sinfda faoliyat

«Bir algoritm – besh ko‘rinish»: guruh «xonaga kirish va chiroq yoqish» algoritmini so‘z, blok-sxema va jadval ko‘rinishida tayyorlaydi; hamkasblar farqini ayta oladi.

Mashq
1
Algoritmni tasvirlashning beshta usulini sanang.
2
Blok-sxemada shartni tekshirish uchun qaysi shakl ishlatiladi va undan nechta yo‘l chiqadi?
3
Radiusi 10 bo‘lgan doira yuzini S = 3,14 · R² formulasi bilan toping.
4
Nima uchun blok-sxema dasturlashdan oldin foydali?