ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Informatika

Algoritm turlari, tasvirlash usullari va amaliyot

Darslar 10–11 · 2 ta dars · M. R. Fayziyeva, D. M. Sayfurov, N. S. Xaytullayeva. Informatika va axborot texnologiyalari, 9-sinf. «Nashriyot uyi Tasvir», Toshkent, 2020
10

Algoritm turlari va tasvirlash usullari

Darslik: 30–34-betlar
MaqsadAlgoritmni tasvirlashning besh usulini (so‘zlar, formulalar, jadval, grafik/blok-sxema, dastur) biladi va blok-sxemaning asosiy bloklarini farqlaydi.
Yangi so‘zlar
blok-sxema · flowchart: an algorithm drawn as blocks joined by arrowsblok · block: a shape in a flowchart standing for one kind of actionjadval ko‘rinishidagi algoritm · tabular algorithm: values or actions arranged in a table (timetable, table of values)dastur · program: an algorithm written in a language the computer understands
Tushuntirish

Algoritmni besh xil usulda tasvirlash mumkin. So‘z bilan: har bir ko‘rsatma oddiy gap-buyruq bilan yoziladi. Formula bilan: amallar matematik formulalar ko‘rinishida beriladi (fizika, kimyo masalalari uchun qulay). Jadval bilan: dars jadvali yoki y = x² – 3 uchun qiymatlar jadvali kabi. Grafik shaklda: sxema, chizma, grafik va ayniqsa blok-sxema. Dastur shaklida: algoritm dasturlash tilida yoziladi. Blok-sxemada oval shakl algoritmning boshlanishi va tugashini, parallelogramm kiritish va chiqarishni, to‘g‘ri to‘rtburchak hisoblash va qiymat berishni, romb shartni tekshirishni («ha» va «yo‘q» tarmoqlari), olti burchak sikl parametrini, yon chiziqli to‘rtburchak qism dasturni bildiradi; bloklar strelkali chiziqlar bilan ulanadi. Blok-sxema ko‘rgazmali bo‘lgani uchun dasturlashga tayyorlanishda keng qo‘llanadi.

BlokVazifasi
ovalboshlanish va tugash
parallelogrammkiritish va chiqarish
to‘g‘ri to‘rtburchakhisoblash va qiymat berish
rombshart (ha / yo‘q)
oltiburchaksikl parametri
yon chiziqli to‘g‘ri to‘rtburchakqism dastur
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinf navbatchisi xona gullarini sug‘orish qadamlarini blok-sxema qilib chizdi: boshlash, tuproqni tekshirish, «quruqmi?» savoli, ha bo‘lsa ozgina suv quyish, yo‘q bo‘lsa hech narsa qilmaslik, tugatish. Boshqa guruh navbatchisi sxemaga qarab, hech narsa so‘ramasdan ishni bajardi.

Kim ishlatadi

Dasturchilar, tizim tahlilchilari va qo‘llanma yozuvchilar jarayonni blok-sxemada chizib, hammaga tushunarli qiladi.

Bugun sinab ko‘ring

Biror kundalik ishni (masalan, ro‘yxatdan kitob tanlash) blok-sxema qilib chizing. Qaror uchun romb chizing; qog‘oz va qalam yetarli.

Namunalar
BoshlashaV = a · a · aS = 6 · a · aV, STugatish
Kub hajmi va sirti algoritmi. So‘z bilan: 1) boshlansin; 2) qirra a kiritilsin; 3) V = a · a · a hisoblansin; 4) S = 6 · a · a hisoblansin; 5) V va S chiqarilsin; 6) tugatilsin. Blok-sxemada: oval (boshlash) → parallelogramm (a) → to‘rtburchak (V, S) → parallelogramm (V, S chiqarilsin) → oval (tugatish).
x–2–1012
y1–2–3–21
Jadval shaklida: y = x² – 3 funksiyasi uchun x = –2, –1, 0, 1, 2 da y = 1, –2, –3, –2, 1. Formula shaklida: Yer sirtidagi og‘irlik kuchi F = m · g. Dastur shaklida shu algoritm keyingi darslarda Pythonda yoziladi.
Sinfda faoliyat

«Bir algoritm – besh ko‘rinish»: guruh «xonaga kirish va chiroq yoqish» algoritmini so‘z, blok-sxema va jadval ko‘rinishida tayyorlaydi; hamkasblar farqini ayta oladi.

Mashq
1
Algoritmni tasvirlashning beshta usulini sanang.
2
Blok-sxemada shartni tekshirish uchun qaysi shakl ishlatiladi va undan nechta yo‘l chiqadi?
3
Radiusi 10 bo‘lgan doira yuzini S = 3,14 · R² formulasi bilan toping.
4
Nima uchun blok-sxema dasturlashdan oldin foydali?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBirinchi partiya tekshiruviHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →