Darslar 18 · 1 ta dars · M. R. Fayziyeva, D. M. Sayfurov, N. S. Xaytullayeva. Informatika va axborot texnologiyalari, 9-sinf. «Nashriyot uyi Tasvir», Toshkent, 2020
18
Aralash (kombinatsiyalashgan) algoritmlar
Darslik: 44–46-betlar
MaqsadAralash (kombinatsiyalashgan) algoritmning tarkibini biladi; sanash, EKUB topish va kvadrat tenglamani yechish algoritmlarini so‘zlar bilan tuzadi.
Yangi so‘zlar
aralash algoritm · mixed (combined) algorithm: an algorithm that uses several of the basic structures togetherhisoblagich · counter: a variable that grows by 1 each time something is counteddiskriminant · discriminant: D = b² – 4ac, which decides how many roots a quadratic equation hasYevklid algoritmi · Euclid’s algorithm: finds the greatest common divisor by repeated subtraction or division with remainder
Tushuntirish
Aralash algoritmda chiziqli, tarmoqlanuvchi va takrorlanuvchi tuzilmalar birga qo‘llanadi; amaliyotdagi ko‘p algoritm shunday. Sanash masalasida hisoblagich K = 0 dan boshlanadi, sikl har bir elementni ko‘rib chiqadi, tarmoqlanish elementning shartga mosligini tekshiradi va mos bo‘lsa K = K + 1 bajariladi. Yevklid algoritmi sikl va tarmoqlanishdan iborat: A ≠ B bo‘lguncha katta sondan kichigi ayiriladi; A = B bo‘lganda shu son EKUB bo‘ladi. Kvadrat tenglama ax² + bx + c = 0 (a ≠ 0) da avval D = b² – 4ac hisoblanadi: D < 0 bo‘lsa haqiqiy ildiz yo‘q; D = 0 bo‘lsa bitta ildiz x = –b / (2a); D > 0 bo‘lsa ikkita ildiz x₁,₂ = (–b ± √D) / (2a). Bu yerda tarmoqlanish yechim turlarini ajratadi. Aralash algoritm blok-sxemasida rombdan keyin sikl strelkasi orqaga qaytishi mumkin.
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol
O‘qituvchi sinf jurnalida baholarni sanab, nechta o‘quvchi «5» olganini hisobladi va eng yuqori bahoni topdi. Bu ish sanash, solishtirish va takrorlashni birga qo‘llaydi.
Kim ishlatadi
Statistika bilan ishlovchilar, o‘qituvchilar va dasturchilar ma’lumotni sanab, solishtirib, qaror qiladi.
Bugun sinab ko‘ring
Besh-oltita sonni (masalan, hafta davomidagi uyqu soatlari) yozing va nechtasi sakkizdan katta ekanini sanab chiqing. Hisobni qog‘ozda bajaring.
Namunalar
Sonlarning musbatlarini sanash. Algoritm: boshlansin; K = 0; i 1 dan 6 gacha: x kiritilsin; agar x > 0 bo‘lsa, K = K + 1; K chiqarilsin. Kiritilgan 3, –2, 0, 5, 8, –1 da K: 1, 1, 1, 2, 3, 3. Javob: 3.
x² – 5x + 6 = 0 da a = 1, b = –5, c = 6. D = 25 – 24 = 1 > 0, ikkita ildiz: x₁ = (5 + 1) / 2 = 3, x₂ = (5 – 1) / 2 = 2. x² – 4x + 4 = 0 da D = 16 – 16 = 0, bitta ildiz x = 4 / 2 = 2.
Sinfda faoliyat
«Sanoqchi»: sinfda ko‘zoynak taqqanlar, 14 yoshdan kattalar yoki ko‘k kiyimdagilar sanaladi: bir o‘quvchi har bir kishini «rombda» tekshiradi, boshqasi hisoblagich K ni yuritadi.
Mashq
1
Qanday algoritm aralash deyiladi?
Bir necha turdagi tuzilma (chiziqli, tarmoqlanuvchi, takrorlanuvchi) birga qatnashgan algoritm.
2
4, –3, 7, –8, 2 sonlari orasida nechta musbat son bor? Hisoblagich K ning oxirgi qiymatini toping.
3
3
56 va 42 ning EKUBini ayirish usuli bilan toping.
14
4
Nima uchun kvadrat tenglama algoritmida tarmoqlanish kerak?
D ning ishorasi yechimlar sonini belgilaydi (0, 1 yoki 2 ildiz); D < 0 da ildiz chiqarib bo‘lmaydi.