Darslar 21 · 1 ta dars · M. R. Fayziyeva, D. M. Sayfurov, N. S. Xaytullayeva. Informatika va axborot texnologiyalari, 9-sinf. «Nashriyot uyi Tasvir», Toshkent, 2020
21
Python dasturlash tilini o‘rnatish
Darslik: 51–53-betlar
MaqsadPython dasturlash tilini rasmiy saytdan xavfsiz o‘rnatish tartibini biladi, IDLE ning interfaol muhiti va dasturlash muhitini farqlaydi hamda print() bilan birinchi dasturni yozib ishga tushiradi.
Yangi so‘zlar
IDLE · IDLE: the simple IDE that comes with Python; it has an interactive shell and a code editorinterfaol muhit · interactive environment (shell): you type a command after >>> and see the result at oncedasturlash muhiti · programming (editor) environment: a window where you write, save and run a whole programprint() · print(): the operator (function) that shows data on the screen
Tushuntirish
Python – o‘rganishga oson, keng kutubxonaga ega, veb-sayt, ilova, o‘yin va sun’iy intellekt dasturlarida ishlatiladigan bepul til. Uni faqat rasmiy sayt python.org dagi Downloads bo‘limidan yuklab oling: begona saytlardagi o‘rnatgichlarga zararli dastur qo‘shilgan bo‘lishi mumkin, qaroqchilik yo‘li bilan olingan nusxalar esa noqonuniy; o‘rnatishda kattalar yoki maktab axborot xodimi yordam bersin. Operatsion tizimga mos o‘rnatgichning eng so‘nggi barqaror Python 3 versiyasini tanlang; Windowsda o‘rnatgich oynasida «Add python.exe to PATH» belgilanadi, so‘ng «Install Now» bosiladi. O‘rnatilgach IDLE ni boshlash menyusidan ochasiz. Interfaol muhitda >>> belgisidan keyin buyruq yozib Enter bosilsa, natija darrov chiqadi; bu muhit kalkulyator sifatida ham ishlaydi. Dasturlash muhitini File → New File orqali ochib kod yoziladi, File → Save bilan saqlanadi va Run → Run Module (yoki F5) bilan ishga tushiriladi; saqlamasdan ishga tushirib bo‘lmaydi. Eslatma: bu saytda bir necha satrli kod bitta qatorga yoziladi – ⏎ belgisi yangi satr boshlanishini bildiradi (IDLE da shu joyda Enter bosiladi), ⏎ dan keyingi bo‘sh joy esa satr boshidagi chekinish (har bir daraja – 4 ta probel); ⏎ belgisining o‘zi kodga yozilmaydi.
Namunalar
Interfaol muhitda: >>> belgisidan keyin print("Salom!") yozilsa, ekranda Salom! chiqadi. >>> 2 + 3 yozilsa, natija 5 bo‘ladi – ya’ni muhit kalkulyator kabi ishlaydi.
Dasturlash muhitida: File → New File, kod: print("Mening birinchi dasturim") – birinchi.py nomi bilan saqlanadi, Run → Run Module bosiladi va interfaol oynada Mening birinchi dasturim chiqadi.
Sinfda faoliyat
«Xavfsiz o‘rnatish ro‘yxati»: guruh «Python yuklashda nimalarni qilmaslik kerak?» ro‘yxatini tuzadi (begona sayt, noma’lum fayl, kattalarsiz o‘rnatish) va to‘g‘ri qadamlarni tartiblaydi.
Mashq
1
Python ni qayerdan yuklab olish kerak?
Faqat rasmiy saytdan – python.org ning Downloads bo‘limidan.
2
Dasturlash muhitida birinchi dasturni ishga tushirish qadamlarini tartib bilan ayting.
File → New File; kodni yozish; File → Save; Run → Run Module; natijani ko‘rish.
3
«Mening birinchi dasturim» satrini ekranga chiqaruvchi dastur yozing.
print("Mening birinchi dasturim")
4
Nima uchun Pythonni begona saytlardan emas, faqat rasmiy saytdan yuklash kerak?
Begona saytdagi o‘rnatgich zararli dastur bilan to‘ldirilgan yoki o‘zgartirilgan bo‘lishi mumkin; rasmiy sayt xavfsiz va bepul.