ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Informatika

If…else amaliyoti va elif operatori

Darslar 38–39 · 2 ta dars · M. R. Fayziyeva, D. M. Sayfurov, N. S. Xaytullayeva. Informatika va axborot texnologiyalari, 9-sinf. «Nashriyot uyi Tasvir», Toshkent, 2020
38

Amaliy mashg‘ulot: if…else operatori

Darslik: 78-bet
MaqsadAmaliy mashg‘ulotda if…else operatori bilan bo‘linish, eng kattasini topish va qiymatni shartga ko‘ra o‘zgartirish masalalarini dasturlaydi.
Yangi so‘zlar
bo‘linish sharti · divisibility condition: a % b == 0 means a is divisible by b with no remaindermaksimum · maximum: the larger of two or more numbersmodul · absolute value (modulus): the number without its signshartli o‘zlashtirish · conditional assignment: a variable receives a value depending on a condition
Tushuntirish

Bu mashg‘ulotda uchta tipik masala yechiladi. Birinchisi – bo‘linish: a soni b ga qoldiqsiz bo‘linsa, a % b == 0 bo‘ladi, aks holda qoldiq noldan farq qiladi. Ikkinchisi – ikki sondan kattasini topish: a > b bo‘lsa m = a, aks holda m = b – har ikki yo‘lda ham m ga qiymat beriladi, shuning uchun print(m) doim ishlaydi. Uchinchisi – sonning modulini topish: x manfiy bo‘lsagina belgisini o‘zgartiramiz, else kerak emas. Masalani ishlashdan oldin blok-sxemani chizing: har bir shart bitta romb, har bir yo‘l bitta blok. Dasturni kamida ikki xil qiymatda sinang: bir marta shart rost, bir marta yolg‘on bo‘lsin. Bunday ikki tomonlama sinov tarmoqlanuvchi dasturlarning asosiy tekshiruvi hisoblanadi.

Boshlasha, ba > bhayo‘qm = am = bmTugatish
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Hovlida o‘yin uchun jamoalarni teng bo‘lish kerak edi: odamlar soni juft bo‘lsa, ikki jamoa, toq bo‘lsa, bittasi hakam. Bu juft-toqni tekshirish bo‘lib, qoldiq yordamida bajariladi.

Kim ishlatadi

Tashkilotchilar, hakamlar va dasturchilar qoldiqni tekshirib, ishni guruhlarga taqsimlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Beshta sonni yozing va har birini 2 ga bo‘lib, juft yoki toq ekanini qog‘ozda belgilang. Keyin 3 ga bo‘linadiganlarini toping.

Namunalar
Python
1a = int(input())
2b = int(input())
3if a % b == 0:
4    print("ha")
5else:
6    print("yo‘q", a % b)
7
8a = int(input())
9b = int(input())
10if a > b:
11    m = a
12else:
13    m = b
14print(m)
Natija
yo‘q 2
15
Bo‘linishni tekshirish – yuqoridagi birinchi dastur. 17 va 5 uchun qoldiq 2 bo‘lgani uchun yo‘q 2 chiqadi. Kattasini topish – yuqoridagi ikkinchi dastur. 8 va 15 uchun 15 chiqadi.
Python
1t = int(input())
2if t >= 25:
3    print("issiq")
4else:
5    print("salqin")
6
7x = int(input())
8if x < 0:
9    x = -x
10print(x)
Natija
issiq
9
Harorat – yuqoridagi birinchi dastur. 30 daraja uchun issiq chiqadi. Modul – yuqoridagi ikkinchi dastur. -9 kiritilsa, 9 chiqadi; musbat son esa o‘zgarishsiz qoladi.
Sinfda faoliyat

«Ikki tomonlama sinov»: har bir guruh o‘z dasturi uchun ikkita sinov qiymati tanlaydi (shart rost va yolg‘on bo‘lgan holat), natijani oldindan aytib, so‘ng IDLE da tekshiradi.

Mashq
1
Quyidagi dastur nima chiqaradi?
Python
1a = 12
2b = 5
3if a % b == 0:
4    print(a // b)
5else:
6    print(a % b)
2
Haroratni kiritib, 25 dan yuqori yoki teng bo‘lsa «issiq», aks holda «salqin» chiqaruvchi dastur yozing.
3
Sonning modulini topuvchi dastur yozing (-9 da 9, 4 da 4).
4
Nima uchun modul masalasida else yozish shart emas?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBirinchi topshirishHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →