☰ Mundarija · Informatika

Mantiq va algoritmlar nazorati; chiziqli algoritmlar

Darslar 12–13 · 2 ta dars · M. R. Fayziyeva, D. M. Sayfurov, N. S. Xaytullayeva. Informatika va axborot texnologiyalari, 9-sinf. «Nashriyot uyi Tasvir», Toshkent, 2020
12

Nazorat ishi: mantiq va algoritmlar

Darslik: 35-bet
MaqsadI–III bob mavzularini (mantiqiy amallar, rostlik jadvali, sxema, model, algoritm xossalari, blok-sxema) takrorlaydi va nazorat ishi turidagi topshiriqlarni yechadi.
Yangi so‘zlar
mantiqiy ifoda · logical expression: statements joined by logical operations and bracketsrostlik jadvali · truth table: a table of an expression’s values for all variable combinationsalgoritm xossalari · algorithm properties: discreteness, definiteness, clarity, generality, finiteness of resultmasshtab · scale: the ratio between a length on a map and the real length
Tushuntirish

Nazorat ishidan oldin asosiy qoidalarni eslab oling. Mantiqiy amallar tartibi: ¬, ∧, ∨, =>, <=>; qavs ichi birinchi. Implikatsiya A => B faqat A = 1, B = 0 da yolg‘on, ekvivalensiya bir xil qiymatlarda rost. Ifodaning jadvali: n o‘zgaruvchi va k amal bo‘lsa, ustunlar n + k ta, qatorlar 2ⁿ ta, qiymatlar ikkilik sanoqda o‘sish tartibida. Mantiqiy sxema – ifodaga mos VA, YOKI, EMAS elementlaridan tuzilgan zanjir. Modellar foydalanish sohasi, vaqt omili va taqdim etish usuliga ko‘ra tasniflanadi. Algoritmning besh xossasi bor; uni so‘z, formula, jadval, blok-sxema yoki dastur bilan tasvirlash mumkin. Topshiriqni yechayotganda avval nimani so‘rayotganini aniqlang, amallar tartibini yozing va javobni tekshiring.

Namunalar
A = «Sichqoncha – kiritish qurilmasi» (1), B = «1 KB = 100 bayt» (0), C = «2 + 2 = 4» (1). A ∧ ¬B ∨ C: ¬B = 1; A ∧ 1 = 1; 1 ∨ 1 = 1. ¬A ∨ B => C: ¬A ∨ B = 0 ∨ 0 = 0; 0 => 1 = 1.
(A ∨ B) => ¬A: n = 2, k = 3, 5 ustun, 4 qator. (A,B) = 00 uchun 0 => 1 = 1; 01: 1 => 1 = 1; 10: 1 => 0 = 0; 11: 1 => 0 = 0. Oxirgi ustun: 1, 1, 0, 0 – bu ¬A ning ustuni bilan bir xil.
Sinfda faoliyat

«Nazorat musobaqasi»: sinf ikki jamoaga bo‘linadi; navbat bilan jamoalar bobdan topshiriq beradi, raqib 1 daqiqada yechadi. Ko‘p to‘g‘ri javob bergan jamoa yutadi.

Mashq
1
X = 0, Y = 1, Z = 1 bo‘lsa, X ∨ Y ∧ ¬Z ning qiymatini toping.
2
(A ∧ B) ∨ ¬C ifoda 8 ta (A,B,C) kombinatsiyadan nechtasida rost bo‘ladi?
3
«Faylni kerakli joyga saqlang» ko‘rsatmasi algoritmning qaysi xossasiga zid?
4
Xarita masshtabi 1 : 200 000. Xaritada 3 cm masofa haqiqatda necha km?