Mantiq va algoritmlar nazorati; chiziqli algoritmlar
Darslar 12–13 · 2 ta dars · M. R. Fayziyeva, D. M. Sayfurov, N. S. Xaytullayeva. Informatika va axborot texnologiyalari, 9-sinf. «Nashriyot uyi Tasvir», Toshkent, 2020
12
Nazorat ishi: mantiq va algoritmlar
Darslik: 35-bet
MaqsadI–III bob mavzularini (mantiqiy amallar, rostlik jadvali, sxema, model, algoritm xossalari, blok-sxema) takrorlaydi va nazorat ishi turidagi topshiriqlarni yechadi.
Yangi so‘zlar
mantiqiy ifoda · logical expression: statements joined by logical operations and bracketsrostlik jadvali · truth table: a table of an expression’s values for all variable combinationsalgoritm xossalari · algorithm properties: discreteness, definiteness, clarity, generality, finiteness of resultmasshtab · scale: the ratio between a length on a map and the real length
Tushuntirish
Nazorat ishidan oldin asosiy qoidalarni eslab oling. Mantiqiy amallar tartibi: ¬, ∧, ∨, =>, <=>; qavs ichi birinchi. Implikatsiya A => B faqat A = 1, B = 0 da yolg‘on, ekvivalensiya bir xil qiymatlarda rost. Ifodaning jadvali: n o‘zgaruvchi va k amal bo‘lsa, ustunlar n + k ta, qatorlar 2ⁿ ta, qiymatlar ikkilik sanoqda o‘sish tartibida. Mantiqiy sxema – ifodaga mos VA, YOKI, EMAS elementlaridan tuzilgan zanjir. Modellar foydalanish sohasi, vaqt omili va taqdim etish usuliga ko‘ra tasniflanadi. Algoritmning besh xossasi bor; uni so‘z, formula, jadval, blok-sxema yoki dastur bilan tasvirlash mumkin. Topshiriqni yechayotganda avval nimani so‘rayotganini aniqlang, amallar tartibini yozing va javobni tekshiring.
★Esda tuting
Amallar tartibi: ¬, ∧, ∨, =>, <=>; avval qavslar.
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol
Imtihondan oldin o‘quvchi har mavzuga bittadan eslatma kartochka tayyorladi. Kartochkada ifoda, jadval, sxema va qoida bor edi. Takrorlash vaqtida hammasi bir joyda topildi.
Kim ishlatadi
Talabalar, imtihonga tayyorlanayotgan abituriyentlar va dasturchilar o‘z bilimlarini qisqa eslatmalarda tizimlaydi.
Bugun sinab ko‘ring
Shu bobdan bitta qoidani sinfdoshingizga bir daqiqada tushuntiring, bitta chizilgan misol bilan. Keyin uni sizga qaytarib aytib berishini so‘rang.
Namunalar
A = «Sichqoncha – kiritish qurilmasi» (1), B = «1 KB = 100 bayt» (0), C = «2 + 2 = 4» (1). A ∧ ¬B ∨ C: ¬B = 1; A ∧ 1 = 1; 1 ∨ 1 = 1. ¬A ∨ B => C: ¬A ∨ B = 0 ∨ 0 = 0; 0 => 1 = 1.
A
B
¬A
A ∨ B
(A ∨ B) => ¬A
0
0
1
0
1
0
1
1
1
1
1
0
0
1
0
1
1
0
1
0
(A ∨ B) => ¬A: n = 2, k = 3, 5 ustun, 4 qator. (A,B) = 00 uchun 0 => 1 = 1; 01: 1 => 1 = 1; 10: 1 => 0 = 0; 11: 1 => 0 = 0. Oxirgi ustun: 1, 1, 0, 0 – bu ¬A ning ustuni bilan bir xil.
Sinfda faoliyat
«Nazorat musobaqasi»: sinf ikki jamoaga bo‘linadi; navbat bilan jamoalar bobdan topshiriq beradi, raqib 1 daqiqada yechadi. Ko‘p to‘g‘ri javob bergan jamoa yutadi.
Mashq
1
X = 0, Y = 1, Z = 1 bo‘lsa, X ∨ Y ∧ ¬Z ning qiymatini toping.
¬Z = 0; Y ∧ 0 = 0; 0 ∨ 0 = 0. Javob: 0.
2
(A ∧ B) ∨ ¬C ifoda 8 ta (A,B,C) kombinatsiyadan nechtasida rost bo‘ladi?
5
3
«Faylni kerakli joyga saqlang» ko‘rsatmasi algoritmning qaysi xossasiga zid?
Aniqlik: qaysi papka va qanday nom bilan saqlash kerakligi aytilmagan.
4
Xarita masshtabi 1 : 200 000. Xaritada 3 cm masofa haqiqatda necha km?