Qism dasturlar: funksiyalar va protseduralar
Dasturda bir xil ishlar bir necha joyda takrorlansa, ularni qism dastur – funksiyaga ajratish qulay: kod bir marta yoziladi, xato bir joyda tuzatiladi. Funksiya def nom(parametrlar): bilan e’lon qilinadi, tanasi 4 ta probel chekinish bilan yoziladi; u faqat chaqirilganda ishlaydi: nom(qiymatlar). Natijani chaqirilgan joyga qaytarish uchun return ishlatiladi; return bo‘lmasa, funksiya hech narsa qaytarmaydi (None) – darslikda bunday qism dastur protsedura deb ataladi. Funksiya nomi o‘rnatilgan max, len, print kabi nomlar bilan bir xil bo‘lmasin, aks holda ular «yopilib» qoladi. Funksiya o‘zini o‘zi chaqirsa, bu rekursiya: masalan, n! = n · (n − 1)!, 0! = 1. Rekursiyada to‘xtash sharti (if n == 0: return 1) shart, aks holda chaqiruvlar to‘xtamaydi va RecursionError chiqadi.
| Qism | Vazifasi |
|---|---|
| def nom(parametrlar): | funksiyani e’lon qiladi |
| return | natijani chaqirilgan joyga qaytaradi |
| nom(qiymatlar) | funksiyani chaqiradi |
Maktab klubi har safar sinfdoshlarga bir xil taklifnoma yozdi. Keyin ular uni bitta shablonga aylantirdi: faqat ism almashadi. Xuddi shunday, funksiya bir marta yoziladi va ko‘p marta chaqiriladi.
Dasturchilar, tadbir tashkilotchilari va ofis xodimlari takroriy ishni shablon yoki funksiya sifatida bir marta yozadi.
Takrorlanadigan kichik hisobni (masalan, daqiqani soatga aylantirish) tanlang va uni qog‘ozda «f(x) = …» qoidasi ko‘rinishida yozing. Ikki xil kirish bilan sinang.
1def kvadrat(x): 2 return x * x 3print(kvadrat(7)) 4 5def salom(ism): 6 print("Salom,", ism + "!") 7salom("Lola")
49 Salom, Lola!
1def fakt(n): 2 if n == 0: 3 return 1 4 return n * fakt(n - 1) 5print(fakt(5)) 6 7def salom(): 8 print("Salom") 9x = salom() 10print(x)
120 Salom None
«Funksiya – mashina»: sinf bir funksiyani «mashina» sifatida o‘ynaydi: bir o‘quvchi parametr beradi (masalan, 7), «mashina» o‘quvchi qoidani bajaradi (kvadrat), natijani (49) qaytaradi; so‘ng qoidalar almashtiriladi.