ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Informatika

Qism dasturlar: funksiya va protsedura

Darslar 47–48 · 2 ta dars · M. R. Fayziyeva, D. M. Sayfurov, N. S. Xaytullayeva. Informatika va axborot texnologiyalari, 9-sinf. «Nashriyot uyi Tasvir», Toshkent, 2020
47

Qism dasturlar: funksiyalar va protseduralar

Darslik: 91–94-betlar
MaqsadQism dastur, funksiya va protsedura tushunchalarini biladi, def va return yordamida parametrli funksiya yozadi va chaqiradi, rekursiya hamda uning to‘xtash shartini tushuntiradi.
Yangi so‘zlar
funksiya · function: a named subprogram that takes parameters and may return a resultparametr · parameter: a name in the brackets of def that receives the value passed when the function is calledreturn · return: gives the result back to the place where the function was calledrekursiya · recursion: a function that calls itself
Tushuntirish

Dasturda bir xil ishlar bir necha joyda takrorlansa, ularni qism dastur – funksiyaga ajratish qulay: kod bir marta yoziladi, xato bir joyda tuzatiladi. Funksiya def nom(parametrlar): bilan e’lon qilinadi, tanasi 4 ta probel chekinish bilan yoziladi; u faqat chaqirilganda ishlaydi: nom(qiymatlar). Natijani chaqirilgan joyga qaytarish uchun return ishlatiladi; return bo‘lmasa, funksiya hech narsa qaytarmaydi (None) – darslikda bunday qism dastur protsedura deb ataladi. Funksiya nomi o‘rnatilgan max, len, print kabi nomlar bilan bir xil bo‘lmasin, aks holda ular «yopilib» qoladi. Funksiya o‘zini o‘zi chaqirsa, bu rekursiya: masalan, n! = n · (n − 1)!, 0! = 1. Rekursiyada to‘xtash sharti (if n == 0: return 1) shart, aks holda chaqiruvlar to‘xtamaydi va RecursionError chiqadi.

QismVazifasi
def nom(parametrlar):funksiyani e’lon qiladi
returnnatijani chaqirilgan joyga qaytaradi
nom(qiymatlar)funksiyani chaqiradi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab klubi har safar sinfdoshlarga bir xil taklifnoma yozdi. Keyin ular uni bitta shablonga aylantirdi: faqat ism almashadi. Xuddi shunday, funksiya bir marta yoziladi va ko‘p marta chaqiriladi.

Kim ishlatadi

Dasturchilar, tadbir tashkilotchilari va ofis xodimlari takroriy ishni shablon yoki funksiya sifatida bir marta yozadi.

Bugun sinab ko‘ring

Takrorlanadigan kichik hisobni (masalan, daqiqani soatga aylantirish) tanlang va uni qog‘ozda «f(x) = …» qoidasi ko‘rinishida yozing. Ikki xil kirish bilan sinang.

Namunalar
Python
1def kvadrat(x):
2    return x * x
3print(kvadrat(7))
4
5def salom(ism):
6    print("Salom,", ism + "!")
7salom("Lola")
Natija
49
Salom, Lola!
Funksiya va protsedura – yuqoridagi birinchi dastur. kvadrat(7) 49 ni qaytaradi. Ikkinchi dastur yuqorida: salom("Lola") ekranga Salom, Lola! chiqaradi va hech narsa qaytarmaydi.
Python
1def fakt(n):
2    if n == 0:
3        return 1
4    return n * fakt(n - 1)
5print(fakt(5))
6
7def salom():
8    print("Salom")
9x = salom()
10print(x)
Natija
120
Salom
None
Rekursiya – yuqoridagi birinchi dastur. fakt(5) = 5 · fakt(4) = … = 5 · 4 · 3 · 2 · 1 · fakt(0), fakt(0) = 1, natija 120. Qiymat qaytarmaydigan qism dastur – yuqoridagi ikkinchi dastur. x ga None tushadi.
Sinfda faoliyat

«Funksiya – mashina»: sinf bir funksiyani «mashina» sifatida o‘ynaydi: bir o‘quvchi parametr beradi (masalan, 7), «mashina» o‘quvchi qoidani bajaradi (kvadrat), natijani (49) qaytaradi; so‘ng qoidalar almashtiriladi.

Mashq
1
f(x) = 2 * x + 1 funksiyasi f(4) uchun nimani qaytaradi?
2
Ikki sonning ko‘paytmasini qaytaruvchi yuza(a, b) funksiyasini yozing va yuza(6, 7) ni chiqaring.
3
Rekursiv fakt(4) nimaga teng?
4
Funksiyadan foydalanishning ikki afzalligini ayting.
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliSifat muammosi va jarayonHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →