ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Informatika

Amaliy masalalar va chiziqli dasturlar

Darslar 32–33 · 2 ta dars · M. R. Fayziyeva, D. M. Sayfurov, N. S. Xaytullayeva. Informatika va axborot texnologiyalari, 9-sinf. «Nashriyot uyi Tasvir», Toshkent, 2020
32

Amaliy mashg‘ulot: kiritish va chiqarish

Darslik: 69–70-betlar
MaqsadAmaliy mashg‘ulotda // va % bilan miqdorlarni teng bo‘lishga va birliklarga ajratishga oid masalalarni dasturlaydi, bir qatordagi qiymatlarni split() bilan o‘qiydi.
Yangi so‘zlar
teng taqsimlash · equal sharing: // gives each share, % gives what is left overqoldiq · remainder: the part that does not make a whole shareo‘rta arifmetik · arithmetic mean: the sum of the numbers divided by how many there aresplit() · split(): cuts a typed line into parts
Tushuntirish

Bu mashg‘ulotdagi masalalarning ko‘pi bir-biriga o‘xshaydi: bor miqdor teng ulushlarga bo‘linadi va nima ortib qolishi so‘raladi. Bunda // har bir ulush yoki to‘liq guruhlar sonini, % esa ortiqcha qismini beradi. Pul misolida, katta kupyuralar sonini // bilan topib, qolgan summaga kichikroq kupyuralar uchun xuddi shu ishni takrorlaymiz. Bir qatorda bir nechta son kiritilsa, input().split() ularni ajratadi, so‘ng har bir qismni int() bilan songa aylantirish kerak. Bir necha sonning o‘rta arifmetigini topishda yig‘indini qavsga olib, sonlar soniga bo‘lishni unutmang. Dasturni har doim 2–3 ta qo‘lda hisoblangan misolda sinab ko‘ring, ayniqsa qoldiq nolga teng bo‘lgan holda.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab kechasi tashkilotchilari 130 mehmonni 12 tadan qatorlarga o‘tqazishi kerak edi. Qoldiqli bo‘lish 10 ta to‘la qator va 10 mehmon ortishini ko‘rsatdi, shuning uchun ular yana bitta qisqa qator rejalashtirdi.

Kim ishlatadi

Omborchilar, tashkilotchilar va dasturchilar buyumlarni teng bo‘laklarga bo‘lib, qoldiqni ham hisobga oladi.

Bugun sinab ko‘ring

Qog‘ozda 200 daqiqani butun bo‘linma va qoldiq yordamida soat va daqiqaga aylantiring, keyin qaytib qo‘shib tekshiring.

Namunalar
Python
1n = int(input())
2a = n // 50000
3r = n % 50000
4b = r // 10000
5c = r % 10000
6print(a, b, c)
Natija
3 3 7000
Pulni kupyuralarga ajratish – kod yuqorida. 187000 so‘m kiritilsa, 3 ta 50000 so‘mlik, 3 ta 10000 so‘mlik va 7000 so‘m qoldi (3 3 7000).
Python
1a = input().split()
2k = int(a[0])
3m = int(a[1])
4print(k // m, k % m)
Natija
4 5
Qalamlarni qutilarga solish – kod yuqorida. 53 qalam va har qutiga 12 tadan sig‘sa, 4 ta to‘liq quti va 5 ta qalam ortadi (4 5).
Sinfda faoliyat

«Do‘kon kassiri»: juftlik mahsulot narxini va to‘langan pulni tanlaydi; qaytim pulini eng yirik kupyuralar bilan berish dasturini yozadi (// va %), sherigi esa uni qo‘lda tekshiradi.

Mashq
1
187000 so‘mni 50000 so‘mlik kupyuralarga ajratsak, nechta to‘liq kupyura chiqadi?
2
53 qalamni 12 tadan qutiga solamiz. Hammasini sig‘dirish uchun nechta quti kerak?
3
Probel bilan kiritilgan uchta sonning o‘rta arifmetigini chiqaruvchi dastur yozing.
4
Nima uchun «ortib qolgan» miqdorni topishda % ishlatiladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliDo‘kon egasi bilan suhbatHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →