Darslar 32–33 · 2 ta dars · M. R. Fayziyeva, D. M. Sayfurov, N. S. Xaytullayeva. Informatika va axborot texnologiyalari, 9-sinf. «Nashriyot uyi Tasvir», Toshkent, 2020
32
Amaliy mashg‘ulot: kiritish va chiqarish
Darslik: 69–70-betlar
MaqsadAmaliy mashg‘ulotda // va % bilan miqdorlarni teng bo‘lishga va birliklarga ajratishga oid masalalarni dasturlaydi, bir qatordagi qiymatlarni split() bilan o‘qiydi.
Yangi so‘zlar
teng taqsimlash · equal sharing: // gives each share, % gives what is left overqoldiq · remainder: the part that does not make a whole shareo‘rta arifmetik · arithmetic mean: the sum of the numbers divided by how many there aresplit() · split(): cuts a typed line into parts
Tushuntirish
Bu mashg‘ulotdagi masalalarning ko‘pi bir-biriga o‘xshaydi: bor miqdor teng ulushlarga bo‘linadi va nima ortib qolishi so‘raladi. Bunda // har bir ulush yoki to‘liq guruhlar sonini, % esa ortiqcha qismini beradi. Pul misolida, katta kupyuralar sonini // bilan topib, qolgan summaga kichikroq kupyuralar uchun xuddi shu ishni takrorlaymiz. Bir qatorda bir nechta son kiritilsa, input().split() ularni ajratadi, so‘ng har bir qismni int() bilan songa aylantirish kerak. Bir necha sonning o‘rta arifmetigini topishda yig‘indini qavsga olib, sonlar soniga bo‘lishni unutmang. Dasturni har doim 2–3 ta qo‘lda hisoblangan misolda sinab ko‘ring, ayniqsa qoldiq nolga teng bo‘lgan holda.
Namunalar
Pulni kupyuralarga ajratish: n = int(input()) ⏎ a = n // 50000 ⏎ r = n % 50000 ⏎ b = r // 10000 ⏎ c = r % 10000 ⏎ print(a, b, c) 187000 so‘m kiritilsa, 3 ta 50000 so‘mlik, 3 ta 10000 so‘mlik va 7000 so‘m qoldi (3 3 7000).
Qalamlarni qutilarga solish: a = input().split() ⏎ k = int(a[0]) ⏎ m = int(a[1]) ⏎ print(k // m, k % m) 53 qalam va har qutiga 12 tadan sig‘sa, 4 ta to‘liq quti va 5 ta qalam ortadi (4 5).
Sinfda faoliyat
«Do‘kon kassiri»: juftlik mahsulot narxini va to‘langan pulni tanlaydi; qaytim pulini eng yirik kupyuralar bilan berish dasturini yozadi (// va %), sherigi esa uni qo‘lda tekshiradi.
Mashq
1
187000 so‘mni 50000 so‘mlik kupyuralarga ajratsak, nechta to‘liq kupyura chiqadi?
3
2
53 qalamni 12 tadan qutiga solamiz. Hammasini sig‘dirish uchun nechta quti kerak?
5 ta (4 ta to‘liq va qolganlar uchun yana 1 ta quti)
3
Probel bilan kiritilgan uchta sonning o‘rta arifmetigini chiqaruvchi dastur yozing.