ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Informatika

Lokal va global o‘zgaruvchilar, EKUB funksiyasi

Darslar 49–50 · 2 ta dars · M. R. Fayziyeva, D. M. Sayfurov, N. S. Xaytullayeva. Informatika va axborot texnologiyalari, 9-sinf. «Nashriyot uyi Tasvir», Toshkent, 2020
49

Funksiyalar va o‘zgaruvchilar

Darslik: 96–98-betlar
MaqsadLokal va global o‘zgaruvchilarning farqini biladi, global kalit so‘zini qo‘llaydi, parametr qiymati funksiya ichida o‘zgarsa tashqaridagi o‘zgaruvchi o‘zgarmasligini tushunadi.
Yangi so‘zlar
lokal o‘zgaruvchi · local variable: a variable created inside a function; it exists only thereglobal o‘zgaruvchi · global variable: a variable created outside functions; it can be read everywhereglobal · global: the keyword that lets a function change a global variableko‘rinish doirasi · scope: the part of the program where a name can be used
Tushuntirish

Funksiya ichida e’lon qilingan o‘zgaruvchi lokal bo‘lib, faqat shu funksiyada mavjud: funksiya tugagach u yo‘qoladi, tashqarida unga murojaat qilinsa NameError chiqadi. Funksiyadan tashqarida (asosiy dasturda) e’lon qilingan o‘zgaruvchi global bo‘lib, uni funksiya ichida o‘qish mumkin. Global o‘zgaruvchining qiymatini funksiyada o‘zgartirish uchun funksiya boshida global nom yozish kerak; aks holda Python nomni lokal deb hisoblaydi va b = b + 1 da UnboundLocalError chiqadi. Parametr ham lokal o‘zgaruvchi: funksiyaga k = 7 berilsa, ichkarida parametrni ikki baravar qilish tashqaridagi k ni o‘zgartirmaydi. Global o‘zgaruvchilar dasturni chalkashtirib yuboradi, shuning uchun mumkin qadar qiymatni parametr bilan berib, natijani return bilan qaytarish afzal. Lokal o‘zgaruvchilar boshqa joyda qiymat tasodifan buzilishidan saqlaydi.

Lokal o‘zgaruvchiGlobal o‘zgaruvchi
Qayerda e’lon qilinadifunksiya ichidafunksiyalar tashqarisida
Qayerda mavjudfaqat shu funksiyadahamma joyda o‘qish mumkin
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinfdagi o‘quvchi daftarida qoralama sahifa va toza sahifa bor edi. Qoralamadagi yozuv faqat shu sahifaga tegishli, toza sahifadagisi esa ko‘p joyda kerak. Lokal va global o‘zgaruvchi shunday ajratiladi.

Kim ishlatadi

Dasturchilar, loyiha rahbarlari va tizim loyihachilari qaysi qiymat faqat ichkarida, qaysi biri umumiy ekanini belgilaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Ikki ro‘yxat yozing: «faqat bugun kerak» va «har kuni kerak». Keyin qaysi biri lokalga, qaysi biri globalga o‘xshashini bir gap bilan izohlang.

Namunalar
Python
1def f():
2    t = 7
3    print(t)
4f()
5print(t)
Natija
7
NameError
Lokal o‘zgaruvchi – kod yuqorida. f() 7 ni chiqaradi, so‘ng oxirgi print(t) NameError beradi, chunki t faqat f ichida bor.
Python
1hisob = 0
2def oshir():
3    global hisob
4    hisob = hisob + 1
5oshir()
6oshir()
7print(hisob)
8
9def f(n):
10    n = n * 2
11    print(n)
12k = 7
13f(k)
14print(k)
Natija
2
14
7
global va parametr – yuqoridagi birinchi dastur. global hisob tufayli funksiya tashqaridagi hisob ni o‘zgartiradi; ikki chaqiruvdan keyin 2 chiqadi. Parametr – yuqoridagi ikkinchi dastur. Ichkarida 14, tashqarida esa k 7 bo‘lib qoladi.
Sinfda faoliyat

«Doira chegarasi»: sinf xonasi «funksiya» – partalar doirasi; ichkaridagi o‘quvchi qo‘lidagi kartochka (lokal) ni faqat shu doirada ishlatadi, doska yozuvi (global) hammaga ko‘rinadi. O‘qituvchi savollar berib, kim nimani ko‘ra olishini aniqlaydi.

Mashq
1
Funksiya ichida global yozmasdan b = b + 1 qilinsa, qaysi xato chiqadi?
2
Quyidagi dastur nimani chiqaradi?
Python
1x = 1
2def f():
3    x = 2
4    print(x)
5f()
6print(x)
3
global ishlatmasdan b = 5 ni 1 ga oshiradigan oshir(x) funksiyasini yozing va natijani b ga qaytaring.
4
Nima uchun global o‘zgaruvchilardan imkon qadar kamroq foydalanish tavsiya etiladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliFoydadan bog‘chaga hadyaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →