Darslar 14–15 · 2 ta dars · M. R. Fayziyeva, D. M. Sayfurov, N. S. Xaytullayeva. Informatika va axborot texnologiyalari, 9-sinf. «Nashriyot uyi Tasvir», Toshkent, 2020
14
Tarmoqlanuvchi algoritmlar
Darslik: 37–39-betlar
MaqsadTarmoqlanuvchi algoritm, shart va tarmoq tushunchalarini biladi; algoritmning to‘liq va qisqartirilgan ko‘rinishini so‘zlar va blok-sxema bilan yozadi.
Yangi so‘zlar
tarmoqlanuvchi algoritm · branching algorithm: the steps taken depend on whether a condition is trueshart · condition: a statement that is checked and is either true (yes) or false (no)tarmoq · branch: a group of instructions carried out when the condition has a certain resultto‘liq va qisqartirilgan ko‘rinish · full and short forms: with both branches (agar – u holda – aks holda) or with only one (agar – u holda)
Tushuntirish
Ko‘p masalada keyingi qadam biror shartga bog‘liq: shart rost bo‘lsa bir ishlar, yolg‘on bo‘lsa boshqa ishlar bajariladi. Bunday algoritm tarmoqlanuvchi deyiladi; unda har bir tarmoq faqat bir marta bajariladi, ikki yo‘ldan faqat bittasi tanlanadi. To‘liq ko‘rinish so‘z bilan «agar shart, u holda 1-ko‘rsatmalar, aks holda 2-ko‘rsatmalar» deb yoziladi: shart rost bo‘lsa 1-guruh, yolg‘on bo‘lsa 2-guruh ishlaydi. Qisqartirilgan ko‘rinishda «aks holda» qismi yo‘q: shart rost bo‘lsa ko‘rsatmalar bajariladi, yolg‘on bo‘lsa hech narsa qilinmay keyingi qadamga o‘tiladi. Blok-sxemada shart romb ichiga yoziladi, undan «ha» va «yo‘q» chiziqlari chiqadi; qisqartirilgan ko‘rinishda «yo‘q» chizig‘i to‘g‘ridan-to‘g‘ri davomiga qaytadi. Shartlar odatda taqqoslash (x < 0, a = b) ko‘rinishida beriladi.
Namunalar
Qisqartirilgan: 1) boshlansin; 2) ball kiritilsin; 3) agar ball > 90 bo‘lsa, «A’lo» chiqarilsin; 4) tugatilsin. Ball 95 bo‘lsa «A’lo» chiqadi, 70 bo‘lsa hech narsa chiqmaydi.
To‘liq: 1) boshlansin; 2) n kiritilsin; 3) agar n ni 2 ga bo‘lgandagi qoldiq 0 bo‘lsa, «juft» chiqarilsin, aks holda «toq» chiqarilsin; 4) tugatilsin. n = 17 da qoldiq 1, javob «toq»; n = 40 da qoldiq 0, javob «juft».
Sinfda faoliyat
«Ha–yo‘q yo‘lak»: polga romb chizilgan. O‘qituvchi shart aytadi («ko‘zoynak taqqanlar»), o‘quvchilar «ha» yoki «yo‘q» tarmog‘iga o‘tadi va u yerdagi vazifani bajaradi.
Mashq
1
To‘liq va qisqartirilgan tarmoqlanishning farqi nimada?
To‘liq ko‘rinishda ikkala tarmoq (agar – u holda – aks holda) bor; qisqartirilganida faqat «u holda» tarmog‘i bor.
2
Ikkita a va b sonidan kattasini topish algoritmini so‘zlar bilan yozing.
Boshlansin; a, b kiritilsin; agar a > b bo‘lsa, natija a, aks holda natija b; natija chiqarilsin; tugatilsin.
3
Algoritm: agar x < 0 bo‘lsa, y = –x, aks holda y = x. x = –4 da y nimaga teng?
4
4
Nima uchun to‘liq tarmoqlanishda ikkala tarmoq bir vaqtda bajarilmaydi?
Shart faqat rost yoki yolg‘on bo‘ladi; ikkalasi birga bo‘la olmaydi, shuning uchun bitta yo‘l tanlanadi.