☰ Mundarija · Informatika

Dastur va dasturlash tillari

Darslar 19–20 · 2 ta dars · M. R. Fayziyeva, D. M. Sayfurov, N. S. Xaytullayeva. Informatika va axborot texnologiyalari, 9-sinf. «Nashriyot uyi Tasvir», Toshkent, 2020
19

Dastur va dasturlash haqida

Darslik: 47–48-betlar
MaqsadKompyuter dasturi, dasturlash va dasturchi tushunchalarini tushuntiradi; dasturlar boshqaradigan qurilmalarga misol keltiradi va dastur yaratish yo‘lini ayta oladi.
Yangi so‘zlar
kompyuter dasturi · computer program: an ordered set of instructions for the computer to carry out to solve a problemdasturlash · programming: the process of creating programsdasturchi · programmer: a person who writes programsbuyruq · instruction (command): one action the computer is told to carry out
Tushuntirish

Kompyuter dasturi – biror masalani yechish uchun kompyuter bajarishi kerak bo‘lgan buyruqlarning izchil to‘plami. Dasturni yaratish jarayoni dasturlash, uni yozuvchi shaxs dasturchi deyiladi. Dastur bo‘lmasa, kompyuter hech narsa qila olmaydi: matn muharriri, brauzer, o‘yin, musiqa pleyeri – hammasi dasturlar. Dasturlar faqat kompyuterda emas: mobil telefon, kir yuvish mashinasi, avtomobilning bort kompyuteri, lift ham dastur bo‘yicha ishlaydi. Masalan, kir yuvish mashinasida dastur tanlangan rejimga qarab suv harorati va yuvish vaqtini boshqaradi. Dastur yaratish yo‘li oldingi mavzuga o‘xshaydi: masalani qo‘yish, model, algoritm, so‘ng algoritm dasturlash tilida yoziladi va sinab ko‘riladi. Dastur kompyuter tushunadigan qat’iy qoidalar bilan yoziladi, shuning uchun chet tilini o‘rganishga o‘xshaydi.

Namunalar
Mobil telefonda kontaktlar ro‘yxatidan ism tanlasangiz, dastur shu ismga mos raqamni o‘zi topadi va qo‘ng‘iroq qiladi. Bu har bir bosqichda dastur buyruqlarining bajarilishidir: kiritish (ism), qayta ishlash (raqamni qidirish), chiqarish (qo‘ng‘iroq).
Oddiy kalkulyator dasturi: 1) ikki son kiritiladi; 2) amal tanlanadi; 3) natija hisoblanadi; 4) natija ekranga chiqariladi. Bu algoritmning o‘zi, faqat dasturlash tilida yozilsa, kompyuter uni bajara oladi.
Sinfda faoliyat

«Dasturli buyum»: o‘quvchilar uyda dastur bilan ishlaydigan 5 ta buyumni (soat, mikroto‘lqinli pech, svetofor…) sanaydi; guruh har bir buyumning kirishi, qayta ishlashi va chiqishini aytadi.

Mashq
1
Kompyuter dasturi, dasturlash va dasturchi nima?
2
Dastur yordamida ishlaydigan uchta qurilmani ayting.
3
Svetofor dasturi: qizil – 30 s, sariq – 3 s, yashil – 27 s. Bir to‘liq sikl necha sekund?
4
Nima uchun dasturchi avval algoritm tuzadi, keyin dasturlaydi?