☰ Mundarija · Informatika

Masalalarni kompyuterda yechish bosqichlari

Darslar 6 · 1 ta dars · M. R. Fayziyeva, D. M. Sayfurov, N. S. Xaytullayeva. Informatika va axborot texnologiyalari, 9-sinf. «Nashriyot uyi Tasvir», Toshkent, 2020
6

Masalalarni kompyuterda yechish bosqichlari

Darslik: 17–19-betlar
MaqsadMasalani kompyuterda yechishning olti bosqichini ketma-ket sanaydi va oddiy masalada har bir bosqichda nima qilinishini ko‘rsatadi.
Yangi so‘zlar
masalaning qo‘yilishi · problem statement: stating the aim and finding the given and wanted quantitiesmatematik model · mathematical model: the problem written with formulas and relationsboshlang‘ich va natijaviy kattaliklar · given and result quantities: what we know and what we must findtestlash · testing: running the program on chosen values to check that it is right
Tushuntirish

Kompyuterda masala yechish olti bosqichdan iborat. 1) Masalaning qo‘yilishi: maqsad aniqlanadi, boshlang‘ich va natijaviy kattaliklar ajratiladi, keraksiz ma’lumot chetga qo‘yiladi. 2) Matematik model: kattaliklar orasidagi bog‘lanish formula yoki tenglama bilan yoziladi. 3) Algoritmlash: model asosida amallar ketma-ketligi so‘zlar yoki blok-sxema bilan tuziladi. 4) Dasturlash: algoritm dasturlash tilida yoziladi. 5) Dasturni kompyuter xotirasiga kiritish. 6) Natija olish va tahlil etish: dastur ishga tushiriladi, turli qiymatlarda testlanadi, xato topilsa tuzatiladi. Masalaning qo‘yilishi aniq va to‘liq bo‘lsa, qolgan bosqichlar osonlashadi; olingan natija har doim mantiqqa mosligi uchun ham tekshiriladi (masalan, vaqt manfiy chiqmasligi kerak).

Namunalar
Masala: avtomobil 3 soatda 180 km yurdi, o‘rtacha tezligi qancha? 1) Berilgan: S = 180 km, t = 3 soat; topish kerak: v. 2) Model: v = S / t. 3) Algoritm: S va t kiritilsin; v = S / t hisoblansin; v chiqarilsin. 6) Natija: v = 60 km/soat – haqiqatga yaqin, birligi to‘g‘ri.
Masala: Jasur sariq marker bilan tomonlari 7 cm va 4 cm bo‘lgan to‘rtburchak chizdi. Yuzi qancha? Markerning rangi keraksiz axborot. Model: S = a · b = 7 · 4 = 28 cm². Matn faylining hajmi uchun ham shunday: 25 sahifa × 38 satr × 64 belgi = 60 800 belgi ≈ 59 KB (1 belgi = 1 bayt).
Sinfda faoliyat

«Bosqichlar zanjiri»: oltita varaqqa bosqich nomlari yoziladi. Guruhlar ularni aralashtirib beriladi, o‘quvchilar to‘g‘ri tartibda saflanadi va har bir bosqichda nima qilinishini aytadi.

Mashq
1
Masala yechishning olti bosqichini tartib bilan sanang.
2
1 kg olma 12 000 so‘m. 2,5 kg olma necha so‘m turadi? Modelni yozing va hisoblang.
3
Sardor 18 km/soat tezlik bilan ko‘k velosipedda 2 soat yurdi. Qaysi ma’lumot keraksiz va yo‘l qancha?
4
Nima uchun olingan natija tahlil qilinadi va turli qiymatlarda testlanadi?