☰ Mundarija · Informatika

Arifmetik amaliy mashg‘ulot va satrlar

Darslar 28–29 · 2 ta dars · M. R. Fayziyeva, D. M. Sayfurov, N. S. Xaytullayeva. Informatika va axborot texnologiyalari, 9-sinf. «Nashriyot uyi Tasvir», Toshkent, 2020
28

Amaliy mashg‘ulot: arifmetik amallar

Darslik: 64–65-betlar
MaqsadArifmetik amallar, // va % yordamida kattaliklarni birliklarga ajratadi, sonning raqamlari bilan ishlaydi va kiritilgan ma’lumotlar asosida hisoblash dasturlarini yozadi.
Yangi so‘zlar
bo‘linmaning butun qismi · whole part of a quotient: found with //qoldiq · remainder: found with %; the part that is left over after divisionifoda · expression: variables, constants, brackets and operations that give a valuekattalikni ajratish · splitting a quantity: the biggest unit with //, then the rest with %
Tushuntirish

Amaliy mashg‘ulotdagi asosiy usul – // va % ni juft qo‘llash: // eng katta birlikni beradi, % esa qolgan qismni; qolganga xuddi shu ishni takrorlash mumkin. Masalan, sekundlarni soat, minut va sekundga ajratishda t // 3600 – soat, t % 3600 – soatlardan keyin qolgan sekundlar, uni 60 ga bo‘lib minut, qoldiqni sekund sifatida olamiz. Sonning raqamlarini olishda uch xonali x uchun x // 100 – yuzlar, x // 10 % 10 – o‘nlar, x % 10 – birlar. Dasturni yozishdan oldin kichik son bilan qo‘lda sinab ko‘ring: 7385 sekund 2 soat 3 minut 5 sekund bo‘lishi kerak. Kodni izohlash uchun # belgisidan keyin matn yozish mumkin, Python uni bajarmaydi. Natijani o‘lchov birliklari bilan chiqarishni unutmang.

Namunalar
Sekundlarni ajratish: t = int(input()) ⏎ h = t // 3600 ⏎ m = t % 3600 // 60 ⏎ s = t % 60 ⏎ print(h, m, s) 7385 kiritilsa, 2 3 5 chiqadi, ya’ni 2 soat 3 minut 5 sekund.
Uch xonali sonning raqamlari: x = int(input()) ⏎ a = x // 100 ⏎ b = x // 10 % 10 ⏎ c = x % 10 ⏎ print(a + b + c, a * b * c) 372 kiritilsa, yig‘indi 12 va ko‘paytma 42 chiqadi.
Sinfda faoliyat

«Birliklar zanjiri»: guruh narsaning uzunligini santimetrda tanlaydi (masalan, 538 cm) va uni metr va santimetrga ajratadi; so‘ng sonni bir necha marta o‘zgartirib dasturni sinaydi.

Mashq
1
538 cm necha metr va necha santimetr? (// va % bilan)
2
a = 20, b = 3 bo‘lsa, a -= b, a *= 2, a %= 7 dan keyin a nechaga teng?
3
Xonaning bo‘yi 5 m, eni 4 m, balandligi 3 m. Derazasiz to‘rt devorning umumiy yuzi qancha (m²)?
4
Nima uchun 7385 // 3600 soat beradi, % 3600 esa qolgan sekundlarni beradi?