ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Informatika

Arifmetik amaliy mashg‘ulot va satrlar

Darslar 28–29 · 2 ta dars · M. R. Fayziyeva, D. M. Sayfurov, N. S. Xaytullayeva. Informatika va axborot texnologiyalari, 9-sinf. «Nashriyot uyi Tasvir», Toshkent, 2020
28

Amaliy mashg‘ulot: arifmetik amallar

Darslik: 64–65-betlar
MaqsadArifmetik amallar, // va % yordamida kattaliklarni birliklarga ajratadi, sonning raqamlari bilan ishlaydi va kiritilgan ma’lumotlar asosida hisoblash dasturlarini yozadi.
Yangi so‘zlar
bo‘linmaning butun qismi · whole part of a quotient: found with //qoldiq · remainder: found with %; the part that is left over after divisionifoda · expression: variables, constants, brackets and operations that give a valuekattalikni ajratish · splitting a quantity: the biggest unit with //, then the rest with %
Tushuntirish

Amaliy mashg‘ulotdagi asosiy usul – // va % ni juft qo‘llash: // eng katta birlikni beradi, % esa qolgan qismni; qolganga xuddi shu ishni takrorlash mumkin. Masalan, sekundlarni soat, minut va sekundga ajratishda t // 3600 – soat, t % 3600 – soatlardan keyin qolgan sekundlar, uni 60 ga bo‘lib minut, qoldiqni sekund sifatida olamiz. Sonning raqamlarini olishda uch xonali x uchun x // 100 – yuzlar, x // 10 % 10 – o‘nlar, x % 10 – birlar. Dasturni yozishdan oldin kichik son bilan qo‘lda sinab ko‘ring: 7385 sekund 2 soat 3 minut 5 sekund bo‘lishi kerak. Kodni izohlash uchun # belgisidan keyin matn yozish mumkin, Python uni bajarmaydi. Natijani o‘lchov birliklari bilan chiqarishni unutmang.

Nimani topamizIfoda
soatt // 3600
minutt % 3600 // 60
sekundt % 60
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab kechasida 4500 soniyalik videoning davomiyligi soat, daqiqa va soniyada ko‘rsatilishi kerak edi. Tashkilotchi bo‘lish va qoldiq usulini qo‘llab, vaqtni «1 soat 15 daqiqa» deb aniq yozdi.

Kim ishlatadi

Dasturchilar, texnik xodimlar va tahlilchilar katta miqdorni soat, daqiqa yoki boshqa birliklarga bo‘lib ko‘rsatadi.

Bugun sinab ko‘ring

Boshqa son (masalan, 5400 soniya) uchun soat, daqiqa va soniyani qog‘ozda hisoblang. Bo‘lish va qoldiq amallarini ketma-ket ishlating.

Namunalar
Python
1t = int(input())
2h = t // 3600
3m = t % 3600 // 60
4s = t % 60
5print(h, m, s)
Natija
2 3 5
Sekundlarni ajratish – kod yuqorida. 7385 kiritilsa, 2 3 5 chiqadi, ya’ni 2 soat 3 minut 5 sekund.
Python
1x = int(input())
2a = x // 100
3b = x // 10 % 10
4c = x % 10
5print(a + b + c, a * b * c)
Natija
12 42
Uch xonali sonning raqamlari – kod yuqorida. 372 kiritilsa, yig‘indi 12 va ko‘paytma 42 chiqadi.
Sinfda faoliyat

«Birliklar zanjiri»: guruh narsaning uzunligini santimetrda tanlaydi (masalan, 538 cm) va uni metr va santimetrga ajratadi; so‘ng sonni bir necha marta o‘zgartirib dasturni sinaydi.

Mashq
1
538 cm necha metr va necha santimetr? (// va % bilan)
2
a = 20, b = 3 bo‘lsa, a -= b, a *= 2, a %= 7 dan keyin a nechaga teng?
3
Xonaning bo‘yi 5 m, eni 4 m, balandligi 3 m. Derazasiz to‘rt devorning umumiy yuzi qancha (m²)?
4
Nima uchun 7385 // 3600 soat beradi, % 3600 esa qolgan sekundlarni beradi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBirinchi norozi mijozHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →