Darslar 26–27 · 2 ta dars · M. R. Fayziyeva, D. M. Sayfurov, N. S. Xaytullayeva. Informatika va axborot texnologiyalari, 9-sinf. «Nashriyot uyi Tasvir», Toshkent, 2020
26
Nazorat ishi: algoritmlar va Python asoslari
Darslik: 62-bet
MaqsadAlgoritm, blok-sxema, o‘zgaruvchi va ma’lumot turlariga oid o‘tilgan mavzularni takrorlaydi, masalani so‘zlar bilan va Python kodida yechadi.
Yangi so‘zlar
algoritm · algorithm: a precise sequence of steps that leads from the given data to the resultblok-sxema · flowchart: a picture of an algorithm made of shapes joined by arrowso‘zgaruvchi · variable: a named cell that holds a valuema’lumot turi · data type: int, float, str or bool
Tushuntirish
Nazorat ishi oldidan o‘tilganlarni tartibga solamiz. Algoritm – natijaga olib boruvchi aniq qadamlar ketma-ketligi; u so‘zlar bilan, blok-sxema yoki dastur ko‘rinishida beriladi. Blok-sxemada boshlanish va tugash oval bilan, kiritish va chiqarish parallelogramm bilan, hisoblash to‘rtburchak bilan, shart esa romb bilan ko‘rsatiladi. Dasturda ma’lumot o‘zgaruvchida saqlanadi, uning turi (int, float, str, bool) qiymatga qarab aniqlanadi, input() esa har doim satr qaytarishini unutmang. Masala qanday yechilishini avval so‘zlar bilan yozing, so‘ng kodga o‘tkazing: shunda xato kam bo‘ladi. Oxirida natijani qo‘lda hisoblab, dastur javobiga solishtiring.
Namunalar
Kvadrat yuzi va perimetri, so‘zlar bilan: 1) tomon a ni kiriting; 2) S = a * a va P = 4 * a ni hisoblang; 3) S va P ni chiqaring; 4) tugatish. Kodda: a = int(input()) ⏎ print(a * a, 4 * a) 7 kiritilsa, 49 28 chiqadi.
Sonning ishorasi, so‘zlar bilan: 1) x ni kiriting; 2) x > 0 bo‘lsa, «musbat» deb chiqaring; 3) aks holda x < 0 bo‘lsa, «manfiy» deb chiqaring; 4) boshqa holda «nol» deb chiqaring. Bu yerda ikki marta shart tekshiriladi, shuning uchun blok-sxemada ikkita romb bo‘ladi.
Sinfda faoliyat
«Sxema – kod – natija»: juftliklar kichik masala tanlaydi (aylana uzunligi, kvadrat yuzi), uni so‘zlar bilan, blok-sxemada va kodda yozadi, sherigi esa uchalasi mos ekanini tekshiradi.
Mashq
1
Radiusi r bo‘lgan doira yuzini topish algoritmini so‘zlar bilan yozing.
1) r ni kiriting; 2) S = PI * r * r hisoblang (PI = 3.14); 3) S ni chiqaring.
2
20 dan 40 gacha (ikkalasi ham kiradi) 5 ga karrali sonlar yig‘indisini toping.
150
3
-3 dan 6 gacha bo‘lgan barcha butun sonlar ko‘paytmasi nechaga teng va nima uchun?
0, chunki ko‘paytuvchilar orasida 0 bor.
4
Blok-sxemada shart qaysi shakl bilan ko‘rsatiladi?