Izotermik jarayon
Gazning massasi o‘zgarmaganda uchta parametrdan biri doimiy bo‘lib, qolgan ikkitasi o‘zgaradigan jarayon izojarayon deyiladi; uch xili bor – izotermik, izobarik, izoxorik. Massasi va temperaturasi o‘zgarmas gazning holat o‘zgarishi izotermik jarayon deyiladi. Uni R. Boyl (1662) va E. Mariott (1676) mustaqil kashf etgan. Qonun: o‘zgarmas temperaturada berilgan massali gaz bosimi hajmiga teskari proporsional, ya’ni pV = const yoki p₁V₁ = p₂V₂. Zichlik uchun ρ₂/ρ₁ = p₂/p₁: bosim ortsa zichlik shuncha marta ortadi. p–V grafikda izotermik jarayon giperbola – izoterma bilan ko‘rsatiladi; temperatura yuqori bo‘lsa, izoterma koordinata o‘qlaridan uzoqroqda joylashadi. Temperatura doimiy bo‘lishi uchun gaz sekin siqiladi yoki kengaytiriladi yoki termostatda saqlanadi.
T = 300 K · V = 2,5 l · ν = 0,1 mol
p = νRT/V = 99,8 kPa
T = const (izotermik): p·V = const
Ko‘lmakda 2 m chuqurlikdan ko‘tarilayotgan pufakchaga bosim 10⁵ + 1000 · 10 · 2 = 1,2·10⁵ Pa dan sirtda 10⁵ Pa ga kamayadi. Harorat deyarli o‘zgarmasa, pufakchaning hajmi 1,2 marta, ya’ni 20 % ga kattalashadi.
G‘avvoslar ko‘tarilayotganda nafasni ushlamaydi, chunki o‘pkadagi havo kengayadi; pnevmatik silindrlar bilan ishlovchi muhandislar havoni siqib kuch hosil qiladi; baliqlarning suzish pufagi ham shu qonunga bo‘ysunadi.
Non xaltasi yoki zip xalta bo‘lsa, ichida havo qoldirib og‘zini yoping va kaftingiz bilan asta bosing: havo egallagan joy qancha kichraysa, u shuncha qattiqroq qarshilik qiladi.
Igna olib tashlangan shpritsga (o‘qituvchi yoki kattalar yordamida) havoni tortib, uchini barmoq bilan yoping va porshenni ohista bosing: hajm kamayganda bosim (qarshilik) qanday o‘zgaradi? Igna ishlatilmaydi; shprits uchini yaxshilab yopib, o‘tkir buyumlar bilan ishlamang.