Temperatura
Temperatura – jismning qizish darajasini miqdoriy tavsiflaydigan kattalik. Issiqlik muvozanatida jismlarning temperaturalari tenglashadi va issiqlik almashinuvi to‘xtaydi. Selsiy shkalasida (A. Selsiy, 1742) muzning erish temperaturasi 0 °C, suvning qaynashi 100 °C (normal bosimda). Absolyut shkala (Kelvin, 1848) birligi K, SI da asosiy; absolyut nol –273,15 °C ≈ –273 °C, o‘tish formulasi T = t + 273, bunda ΔT = Δt. Molekulyar-kinetik nuqtayi nazardan temperatura molekulalar ilgarilanma harakatining o‘rtacha kinetik energiyasining o‘lchovi: Ek = (3/2)·k·T, bunda k = 1,38·10⁻²³ J/K – Bolsman doimiysi. Buni p = (2/3)nE_k ga qo‘ysak, p = nkT hosil bo‘ladi: gaz bosimi konsentratsiya va absolyut temperaturaga to‘g‘ri proporsional.
| t, °C | T, K |
|---|---|
| −273 | 0 |
| 0 | 273 |
| 100 | 373 |
Muzlatgich –18 °C ga sozlangan, yoz kuni esa tashqarida 36 °C. Kelvinda bular 255 K va 309 K bo‘ladi, farqi 54 K. Absolyut haroratlar nisbati 309 : 255 ≈ 1,2, ya’ni tashqari muzlatgichdan atigi 1,2 marta «issiqroq», Selsiy bo‘yicha esa bunday nisbat ma’nosiz.
Meteorologlar va sovutish tizimlari muhandislari gaz qonunlarida kelvindan foydalanadi, yoritish dizaynerlari esa lampa nurining rangini kelvinda ifodalaydi.
Ob-havo ma’lumotidagi bugungi eng past va eng yuqori haroratni Kelvinga o‘tkazing (273 qo‘shing) va ikkala qiymatni daftarga yozing.
Termometr bilan tajriba (o‘qituvchi nazorati ostida): xona haroratidagi suv, o‘qituvchi tayyorlagan iliq suv (taxminan 40 °C dan oshmaydi) va sovuq suvda termometr ko‘rsatishini yozing, ularni Kelvin shkalasiga o‘tkazing. Qaynoq suv bilan o‘quvchilar ishlamaydi.