4
Masalalar yechish
Darslik: 16–17-betlar
MaqsadModda miqdori, molekulalar soni, massa va konsentratsiyaga oid masalalarni bosqichma-bosqich yechish.
Yangi so‘zlar
zichlik · densitykonsentratsiya · concentrationBerilgan – Formula – Hisoblash · Given – Formula – Calculationo‘lchamlik tekshiruvi · unit check
Tushuntirish
Masalani yechishda avval «berilgan»ni SI birliklariga o‘tkazib yoziladi (g → kg, cm³ → m³), so‘ng kerakli formula tanlanadi. Molekulalar sonini topish zanjiri odatda shunday: massa → modda miqdori ν = m/M → molekulalar soni N = νN_A. Hajm berilgan bo‘lsa, avval massa m = ρV topiladi. Konsentratsiya n = N/V ga teng; bunda hajm m³ da olinadi. Oxirida javobning o‘lchamlari tekshiriladi: masalan, mol·mol⁻¹ birliksiz son beradi. Hisoblashda N_A = 6,02·10²³ mol⁻¹ deb olinadi va javob 2–3 ta muhim raqamgacha yaxlitlanadi.
Namunalar
0,6 g olmos (uglerod, M = 12 g/mol) dagi atomlar soni: ν = 0,6/12 = 0,05 mol; N = νN_A = 0,05·6,02·10²³ ≈ 3·10²² ta.
1 cm³ mis kubdagi atomlar soni (ρ = 8900 kg/m³ = 8,9 g/cm³, M = 64 g/mol): m = ρV = 8,9 g; ν = 8,9/64 ≈ 0,139 mol; N = 0,139·6,02·10²³ ≈ 8,4·10²² ta.
Sinfda faoliyat
Juftlikda «zanjir» o‘yini: biriga massa beriladi, ikkinchisi ν ni topadi, uchinchisi N ni; har bir qadamni daftarda yozib, so‘ng rollarni almashtiring. Hisobni kalkulyator bilan tekshirish mumkin.
Mashq
1
Bitta suv molekulasining massasini toping (M = 18·10⁻³ kg/mol).
3,0·10⁻²⁶ kg
2
4 g vodorod H₂ (M = 2 g/mol) dagi molekulalar sonini toping.
1,2·10²⁴
3
Idishda 2,408·10²⁴ ta molekula bor. Modda miqdori qancha? (N_A = 6,02·10²³ mol⁻¹)
4 mol
4
Nega masalada hajmni avval m³ ga aylantirish kerak?
Chunki zichlik kg/m³, konsentratsiya m⁻³ birligida; SI birliklarini aralashtirsak natija noto‘g‘ri chiqadi.