ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

Modda miqdori va molyar massa

Darslar 3–4 · 2 ta dars · P. Habibullayev, A. Boydedayev, A. Bahromov, K. Suyarov, J. Usarov, M. Yuldasheva. Fizika 9-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 3-nashr. G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
4

Masalalar yechish

Darslik: 16–17-betlar
MaqsadModda miqdori, molekulalar soni, massa va konsentratsiyaga oid masalalarni bosqichma-bosqich yechish.
Yangi so‘zlar
zichlik · densitykonsentratsiya · concentrationBerilgan – Formula – Hisoblash · Given – Formula – Calculationo‘lchamlik tekshiruvi · unit check
Tushuntirish

Masalani yechishda avval «berilgan»ni SI birliklariga o‘tkazib yoziladi (g → kg, cm³ → m³), so‘ng kerakli formula tanlanadi. Molekulalar sonini topish zanjiri odatda shunday: massa → modda miqdori ν = m/M → molekulalar soni N = νN_A. Hajm berilgan bo‘lsa, avval massa m = ρV topiladi. Konsentratsiya n = N/V ga teng; bunda hajm m³ da olinadi. Oxirida javobning o‘lchamlari tekshiriladi: masalan, mol·mol⁻¹ birliksiz son beradi. Hisoblashda NA = 6,02·10²³ mol⁻¹ deb olinadi va javob 2–3 ta muhim raqamgacha yaxlitlanadi.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bir tomchi suvning massasi taxminan 0,05 g. U 0,05 : 18 ≈ 2,8·10⁻³ mol bo‘ladi va taxminan 1,7·10²¹ ta molekuladan iborat. Agar Yerdagi 8·10⁹ kishi tomchini bo‘lib olsa, har biriga taxminan 2·10¹¹ ta molekula tegadi.

Kim ishlatadi

Atrof-muhit nazoratchilari havodagi zararli zarralarni bir kub metrdagi soni (kontsentratsiya) bilan o‘lchaydi, laboratoriya texniklari esa eritmalarni zarralar soniga qarab tayyorlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Choy stakani yoki idish hajmini o‘lchov belgisi bilan aniqlang, 1 ml ≈ 1 g deb olib, undagi suv necha mol va taxminan nechta molekula ekanini hisoblang.

Namunalar
0,6 g olmos (uglerod, M = 12 g/mol) dagi atomlar soni: ν = 0,6/12 = 0,05 mol; N = νN_A = 0,05·6,02·10²³ ≈ 3·10²² ta.
1 cm³ mis kubdagi atomlar soni (ρ = 8900 kg/m³ = 8,9 g/cm³, M = 64 g/mol): m = ρV = 8,9 g; ν = 8,9/64 ≈ 0,139 mol; N = 0,139·6,02·10²³ ≈ 8,4·10²² ta.
Sinfda faoliyat

Juftlikda «zanjir» o‘yini: biriga massa beriladi, ikkinchisi ν ni topadi, uchinchisi N ni; har bir qadamni daftarda yozib, so‘ng rollarni almashtiring. Hisobni kalkulyator bilan tekshirish mumkin.

Mashq
1
Bitta suv molekulasining massasini toping (M = 18·10⁻³ kg/mol).
2
4 g vodorod H₂ (M = 2 g/mol) dagi molekulalar sonini toping.
3
Idishda 2,408·10²⁴ ta molekula bor. Modda miqdori qancha? (NA = 6,02·10²³ mol⁻¹)
4
Nega masalada hajmni avval m³ ga aylantirish kerak?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliMijozlar nima istaydi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →