Laboratoriya ishi. Suyuqlikning sirt taranglik koeffitsiyentini aniqlash
Ishning g‘oyasi oddiy: sim ramkani suvga tegizib, sekin yuqoriga tortamiz. Ramka suvdan ajralmasdan oldin dinamometr ramkaning og‘irligi F₁ ga qo‘shimcha sirt taranglik kuchini ko‘rsatadi, ya’ni F₂ = F₁ + F. Demak, sirt taranglik kuchi F = F₂ – F₁. Suv sim bilan tegib turgan chiziqning uzunligi l (ingichka sim uchun u ichki va tashqi tomonlarni hisobga olib, ramka perimetrining ikki baravariga yaqin) bo‘lsa, σ = F/l. Tajribani uchburchak, kvadrat va doira ramkalar bilan takrorlab, natijalarning o‘rtachasini olamiz; uni suv uchun jadval qiymati 0,073 N/m bilan solishtiramiz. Ish toza suv va yumshoq dinamometr bilan, o‘qituvchi nazoratida bajariladi; dinamometr shkalasidan oshirib tortmang.
Jo‘mrak har soniyada bir tomchi tomizadi, har bir tomchining massasi taxminan 0,05 g. Bir kunda bu 86 400 · 0,05 g ≈ 4,3 kg, ya’ni taxminan 4 litr, bir oyda esa taxminan 130 litr suv bekor ketadi; tomchi o‘lchamini sirt tarangligi belgilaydi.
Yuvish vositalari zavodlarida laboratoriya xodimlari suyuqlikning σ ni nazorat qiladi, tibbiyot muhandislari o‘pka yuzasini yumshatuvchi dori ustida ishlaydi, bosma texnologlari siyoh tomchisi shaklini boshqaradi.
Quruq plastik paket, shisha va qog‘oz yuzasiga bir tomchi suv tomizib, qaysi biri tomchini dumaloq, qaysi biri yoyilgan holda ushlashini solishtiring.
Jadval tuzing: ramka shakli, F₁, F₂, F, l, σ. Uchta ramka bo‘yicha σ ni toping, o‘rtachasini hisoblang va jadval qiymati bilan solishtirib, nisbiy xatoni ayting. Ramka yog‘li bo‘lsa natija nega buzilishini muhokama qiling.