3-laboratoriya mashg‘uloti: o‘simlik hujayrasida plazmoliz va deplazmolizni kuzatish
Hujayra shirasida suvda eriydigan moddalar ko‘p. Hujayra o‘zidan konsentratsiyasi yuqori bo‘lgan tuz eritmasiga tushsa, suv osmos yo‘li bilan hujayradan tashqariga chiqadi, vakuola kichrayadi, tiriklik qismi (protoplast) hujayra devoridan ajraladi: bu plazmoliz. Hujayra yana toza suvga o‘tkazilsa, suv qaytib kiradi va protoplast devorga tegib qayta taranglashadi — deplazmoliz; bunda hujayra tirik va membranasi yarim o‘tkazuvchan bo‘lishi shart. Tajribada o‘qituvchi tayyorlagan tuz eritmasi (taxminan 100 ml suvga 6 g osh tuzi) tomiziladi, ikkinchi tomondan filtr qog‘oz bilan suv tortiladi; 5–7 daqiqadan so‘ng plazmoliz ko‘rinadi. Keyin tuz toza suv bilan almashtiriladi va deplazmoliz kuzatiladi. O‘tkir asboblar (pichoq, skalpel) bilan faqat o‘qituvchi ishlaydi; o‘quvchilar tayyor preparat yoki elodeya bargining kichik qismini pinset bilan oladi.
«Tuz eritmasi kalkulyatori». Guruh turli hajmdagi tuz eritmasini tayyorlash uchun kerakli tuz massasini hisoblaydi (6 g/100 ml nisbatda). Amaliy tayyorlashni o‘qituvchi bajaradi.