🎯 Missiya: 14 ta fikr varaqasidan qaysi o‘zgarishni birinchi sinaymiz?
Bu qurilmada o‘zbekcha ovoz yo‘q: so‘zlar ekranda birma-bir yonadi.
Dushanba, 9-noyabr
S
Sinf rahbariTa’tildan keyin birinchi ish: yarmarkadagi 14 ta fikr varaqasini o‘qiymiz. Hamma gap tartib bilan yozilsin.
Z
ZarinaOna tilidan: bog‘langan qo‘shma gaplar to‘rt xil. Biriktiruv: «Varaqalarni sanadik va jadvalga yozdik.» Zidlov: «Ko‘pchilik xavfsizlikni maqtadi, lekin rang tanlovi yo‘q edi.»
A
AnvarAyiruv: «Yo rang tanlovini qo‘shamiz, yo o‘lchamni kattalashtiramiz.» Inkor: «Na narxni tushiramiz, na sifatni.» Takrorlanuvchi bog‘lovchi oldidan vergul qo‘yamiz.
J
JasurIngliz tilida maktab broshyurasi maqsadlarni shunday yozadi: “The school aims to help pupils work in a team. Pupils should be able to solve problems.” Biz ham yozamiz.
M
Malika“Our startup aims to make safe toys. Customers should be able to clean the swing easily.” Tartib: “After counting the slips, we make a table.”
Ona tiliIngliz tili
🔒Qulf 1: Fikr varaqalarini o‘qish
Topshiriq: Qaysi gap zidlov bog‘lovchili?
A
AnvarVaraqalar 1 dan 14 gacha raqamlangan. Parametrli siklda i 1 dan 14 gacha o‘zgaradi: takrorlanishlar soni 14 − 1 + 1 = 14.
Z
ZarinaSikl tanasi: agar i-varaqa rang haqida bo‘lsa, k = k + 1. Boshida k = 0 bo‘lishi shart, aks holda hisob xato chiqadi.
J
JasurKassadagi pulni ham shunday yig‘amiz: S = 0, so‘ng 8 marta S = S + 60 000. Yig‘indi 480 000 chiqadi. Ko‘paytma uchun boshlang‘ich P = 1 bo‘ladi.
M
Malika«Toki» siklida shart oldin tekshiriladi, tana bir marta ham ishlamasligi mumkin. «Gacha» siklida esa tana kamida bir marta ishlaydi.
Siz
Natija: rang haqida 5 ta, tashish haqida 3 ta, katta o‘rin haqida 4 ta, narx haqida 2 ta varaqa. Jami 5 + 3 + 4 + 2 = 14.
Informatika
🔒Qulf 2: Sikl bilan sanash
Topshiriq: Yig‘indi sikli uchun boshlang‘ich S nechaga teng?
🔑 Kalit: Parametrli sikl: B − A + 1 marta takrorlanadi; yig‘indida S = 0, ko‘paytmada P = 1 dan boshlanadi.
Seshanba, 10-noyabr
A
AnvarAlgebradan: y = xʳ darajali funksiya. r > 0 bo‘lsa x > 0 da o‘sadi, r < 0 bo‘lsa kamayadi. Xarajat modeli y = 42 000x + 20 000 edi.
Z
ZarinaBitta belanchakka o‘rtacha xarajat 42 000 + 20 000/x. Bunda 20 000/x — r = −1 bo‘lgan daraja: kamayadi. x = 10 da 44 000, x = 20 da 43 000, x = 40 da 42 500.
J
JasurDemak, partiya katta bo‘lsa, bittasi biroz arzonlashadi. Narxni tushirmasdan ham foyda biroz ko‘payadi, lekin asosiy xarajat — yog‘och va bo‘yoq — o‘zgarmaydi.
M
MalikaGeometriyadan: ko‘chirishda masofa saqlanadi. Logo tasmada takrorlansin: vektor (6; 0) bo‘ylab A(2; −1) nuqta A₁(8; −1) ga o‘tadi: x₁ = x + a, y₁ = y + b.
A
AnvarNusxalar teng shakllar, chunki harakat uzunliklarni o‘zgartirmaydi. Tasma chiroyli chiqadi.
AlgebraGeometriya
🔒Qulf 3: O‘rtacha xarajat va ko‘chirish
Topshiriq: r < 0 bo‘lganda y = xʳ x > 0 da qanday?
🔑 Kalit: r < 0 da y = xʳ kamayadi, shuning uchun 20 000/x partiya kattalashsa kamayadi: katta partiya bitta o‘yinchoqni biroz arzonlashtiradi.
Z
ZarinaBiologiyadan 3-laboratoriya: elodeya bargiga o‘qituvchi tayyorlagan tuz eritmasi (100 ml suvga taxminan 6 g tuz) tomiziladi. 5–7 daqiqada plazmoliz ko‘rinadi.
A
AnvarSuv osmos bilan hujayradan chiqadi, protoplast devordan ajraladi. Toza suv bersak, deplazmoliz bo‘ladi: hujayra tirik bo‘lsa, taranglik qaytadi. O‘tkir asbobni faqat o‘qituvchi ushlaydi.
J
JasurTajribada faqat bitta narsa o‘zgardi: eritma. Shu sababli natijani tuzga bog‘lash mumkin.
M
MalikaHujayra massasining taxminan 98 % ini to‘rt element tashkil qiladi: kislorod, uglerod, vodorod, azot. Qolgan 2 % esa makroelementlar.
Siz
Biz ham shunday qilamiz: dizaynda bir vaqtda bitta o‘zgarish sinaymiz, shunda natijaning sababi aniq bo‘ladi.
Biologiya (Sitologiya va genetika asoslari)
🔒Qulf 4: Bitta o‘zgarish — bitta sinov
Topshiriq: Nega tajribada bir vaqtda bitta narsa o‘zgartiriladi?
🔑 Kalit: Bitta o‘zgarish — bitta sinov: shunda natijani aynan shu o‘zgarishga bog‘lash mumkin.
Chorshanba, 11-noyabr
J
JasurFizikadan: Q = cm(t₂ − t₁). Suv uchun c = 4200 J/(kg·K). Cho‘tkalarni yuvish uchun 2 kg suvni 20 °C dan 30 °C gacha isitsak, Q = 4200 · 2 · 10 = 84 000 J.
Z
ZarinaIssiqlik balansi: 2 kg suv 20 °C da va 1 kg suv 80 °C da aralashsa, 80 − t = 2(t − 20), t = 40 °C. Issiq suvni Bobo ko‘taradi.
A
AnvarKimyodan 1-amaliy ish: bo‘rga suyultirilgan xlorid kislota ta’sir etsa, CO₂ chiqadi: CaCO₃ + 2HCl → CaCl₂ + H₂O + CO₂↑. Ohakli suv loyqalansa, gaz borligi isbot.
M
MalikaHamma ishni o‘qituvchi bilan, ko‘zoynak va xalatda qilamiz. Kislota teriga tegsa, ko‘p suv bilan yuvib, o‘qituvchiga aytamiz.
J
JasurDalil — ko‘rinadigan natija. Bizning «sinalgan» yozuvimiz ham yozib qo‘yilgan sinov natijasiga tayanishi kerak.
FizikaKimyo
🔒Qulf 5: Issiq suv va dalil
Topshiriq: Issiqlik balansi tenglamasi nimani bildiradi?
🔑 Kalit: Yopiq sistemada issiq jismlar bergan issiqlik sovuq jismlar olgan issiqlikka teng; gaz borligi dalil bilan (ohakli suv loyqalanishi) isbotlanadi.
M
MalikaGeografiyadan: alyuminiy ishlab chiqarish juda ko‘p elektr talab qiladi, zavodlar arzon energiya yaqinida quriladi. Boksit boshqa mamlakatda qazilishi mumkin.
A
AnvarPo‘lat temir rudasi va koksdan olinadi; hozir ruda dengiz orqali tashiladi, shuning uchun zavodlar ko‘pincha portlarda. Bizning vintlarimiz po‘latdan.
Z
ZarinaJoy tanlash — xarajat masalasi. Bizning ustaxona Bobo hovlisida: tashish xarajati yo‘q.
J
JasurJahon tarixidan: Britaniya bir paytlar «dunyo ustaxonasi» bo‘lgan. Asr oxiriga kelib sanoatda oldinligini yo‘qotdi: kapitalning katta qismi mustamlakalarga ketdi, uy zavodlari yangilanmadi.
Siz
Darsdan xulosa: foydaning bir qismini asbob va tayyorgarlikka qaytarish kerak, hammasini sarflab yubormaslik kerak.
Geografiya (Jahon iqtisodiy-ijtimoiy geografiyasi)Jahon tarixi
🔒Qulf 6: Ishlab chiqarish: qayerda va nega
Topshiriq: Britaniya sanoatda nega orqada qola boshladi?
🔑 Kalit: Britaniya uy zavodlarini yangilamay, kapitalni mustamlakalarga yubordi; biz foydaning bir qismini asbobga qaytaramiz.
Payshanba, 12-noyabr
Z
ZarinaAdabiyotdan: Xojaning «Kechadur» g‘azali. Radif — misralar oxirida takrorlanadigan so‘z. Darslikka ko‘ra, bu g‘azalda «kechadur» turli ma’noda ishlatilgan. Matnni darslikdan o‘qiymiz.
A
AnvarTakroriy so‘z esda qoladi. Shiorimiz ham oxirida bitta fikrni takrorlasa bo‘ladimi?
M
MalikaRus tilidan: «где» — joy, «куда» — yo‘nalish, «откуда» — manba. «Я знаю, где лежат карточки.» «Вот ящик, куда мы кладём отзывы.»
J
Jasur«Это школа, откуда пришли покупатели.» Ergash gap vergul bilan ajratiladi. Kashfiyotlar: Yevropada kitob bosish (taxminan 1450-yil), telefon (1876-yil).
Siz
Shior eskiramasin, deb, qaytariq so‘zni sinab ko‘ramiz, lekin shiorni o‘zgartirish yangi sinov bo‘ladi.
AdabiyotRus tili
🔒Qulf 7: Qaytariq so‘z va «где, куда»
Topshiriq: «Куда» qaysi savolga javob?
J
JasurO‘zbekiston tarixidan: 1865-yil 6-avgustdagi Muvaqqat Nizom boshqaruvni harbiylar qo‘liga bergan. Hudud viloyat, uyezd, volost, qishloq va ovullarga bo‘lingan.
Z
ZarinaDarslikka ko‘ra, mahalliy aholi faqat quyi lavozimlarda ishlagan: mingboshi, oqsoqol, qozi, biy, mirob, o‘nboshi. 1877-yilda Toshkentda shahar dumasi tuzilgan.
A
AnvarBizga ham aniq tuzilma kerak: kim nimani hal qiladi. Jamoa qoidasiga yozamiz: narx va dizayn — hammamiz ovoz beramiz, o‘tkir asbob — faqat Bobo.
M
MalikaHuquqdan: fuqarolik — shaxsning davlat bilan barqaror huquqiy aloqasi. 16 yoshdan ID-karta beriladi; undan oldin tug‘ilganlik haqidagi guvohnoma.
J
JasurYarmarkaga chet ellik mehmon ham keldi. Xorijiy fuqarolar asosiy huquqlardan foydalanadi, saylov huquqi yo‘q. Bizning bir oylik kafolat har bir xaridorga teng.
O‘zbekiston tarixiKonstitutsiyaviy huquq asoslari
🔒Qulf 8: Tuzilma va huquq
Topshiriq: Xorijiy fuqaroda qaysi huquq yo‘q?
Juma, 13-noyabr
Z
ZarinaIqtisoddan: ishlab chiqarish kengaysa, chiqindi ham ko‘payadi. Ifloslanishdan firma emas, atrofdagilar aziyat chekadi: bu tashqi ta’sir (external effect).
A
AnvarDavlat qonun qabul qiladi, oqava suvni daryoga tashlashni taqiqlaydi, jarima belgilaydi. Ishlab chiqarish ko‘paysa, bizning ham javobgarligimiz oshadi.
M
MalikaQishda bo‘yoq va lak ko‘proq ketadi. Qoida: cho‘tka qoldig‘i kanalizatsiyaga to‘kilmaydi, yopiq idishga yig‘iladi va Bobo uni chiqindiga topshiradi.
J
JasurOrol muammosi katta ibrat: suv kamaygach, dengiz tubi tuzli cho‘lga aylandi, tuz va chang aholi salomatligi va qishloq xo‘jaligiga zarar yetkazdi. Hozir himoya o‘rmonlari barpo etilmoqda.
Siz
Qoida yozildi: iflosliklar yig‘iladi. Kichik ishlab chiqarishda ham atrof-muhit uchun javob bizda.
Iqtisodiy bilim asoslari
🔒Qulf 9: Ekologiya: bo‘yoq chiqindisi
Topshiriq: Tashqi ta’sir (ifloslanish) kimga zarar beradi?
🔑 Kalit: Ifloslanish — tashqi ta’sir: zarar atrofdagilarga tegadi; shuning uchun qoldiq bo‘yoq kanalizatsiyaga to‘kilmaydi, yopiq idishga yig‘iladi.
S
Sinf rahbariI bobni takrorlaymiz va qaror qilamiz. 14 varaqada rang, tashish, katta o‘rin va narx so‘ralgan.
A
AnvarFormulalar: TC = FC + VC, AC = TC : q, TR = p · q, P = TR − TC, R = P : TC · 100 %. TC = 457 000, TR = 480 000, P = 23 000.
Z
ZarinaRentabellik R = 23 000 : 457 000 · 100 % ≈ 5 %. Foyda bor, lekin hali juda kichik; yana 2 ta belanchak sotilmagan. Ishorasi: sign(23 000) = 1, ya’ni foyda.
J
JasurNarxni tushirish kerak emas: faqat 2 ta varaqa shuni so‘radi, katta partiya esa o‘rtacha xarajatni faqat biroz kamaytiradi. Katta o‘rin yangi qolip talab qiladi: 12 000.
M
MalikaRang tanlovi eng ko‘p (5 ta varaqa). Ikkinchi rangli bo‘yoq banka — 3 000 so‘m, bir marta. Faqat rangni sinaymiz.
Siz
Qaror: birinchi bo‘lib faqat rang tanlovini sinaymiz (bitta o‘zgarish), katta o‘rin keyingi navbatda, narx o‘zgarmaydi. Bo‘yoq qoldig‘i qoidasi saqlanadi.
Iqtisodiy bilim asoslari
🔒Qulf 10: Qaror: avval qaysi o‘zgarish?
Topshiriq: Rang sinovini birinchi qilishni qaysi kalitlar birga hal qildi?
🔑 Kalit: Eng ko‘p varaqa (5 ta), kichik xarajat (3 000) va bitta o‘zgarish — shu sababli rang birinchi; katta o‘rin (12 000 qolip) keyin.
★
Bir haftani bir hikoyada takrorlading!
Bu hikoya 15 ta fanni birlashtirdi.
Ona tiliIngliz tiliInformatikaAdabiyotAlgebraBiologiya (Sitologiya va genetika asoslari)FizikaGeografiya (Jahon iqtisodiy-ijtimoiy geografiyasi)GeometriyaKonstitutsiyaviy huquq asoslariIqtisodiy bilim asoslariJahon tarixiKimyoO‘zbekiston tarixiRus tili
0 / 13 yulduz
Jamoa hisoboti
Fikr varaqalari tahlili
Muammo: 14 ta varaqadan nimani birinchi o‘zgartiramiz? Sikl bilan sanadik: rang 5, katta o‘rin 4, tashish 3, narx 2. R = 23 000 : 457 000 · 100 % ≈ 5 %. Katta partiya o‘rtacha xarajatni biroz kamaytiradi (20 000/x kamayadi). Qaror: faqat rang tanlovini sinaymiz (ikkinchi rang 3 000 so‘m), katta o‘rin keyin, narx o‘zgarmaydi; bo‘yoq qoldig‘i yopiq idishga yig‘iladi.
— 9-B jamoa
Topilgan kalitlar
Parametrli sikl: B − A + 1 marta takrorlanadi; yig‘indida S = 0, ko‘paytmada P = 1 dan boshlanadi.
r < 0 da y = xʳ kamayadi, shuning uchun 20 000/x partiya kattalashsa kamayadi: katta partiya bitta o‘yinchoqni biroz arzonlashtiradi.
Bitta o‘zgarish — bitta sinov: shunda natijani aynan shu o‘zgarishga bog‘lash mumkin.
Yopiq sistemada issiq jismlar bergan issiqlik sovuq jismlar olgan issiqlikka teng; gaz borligi dalil bilan (ohakli suv loyqalanishi) isbotlanadi.
Britaniya uy zavodlarini yangilamay, kapitalni mustamlakalarga yubordi; biz foydaning bir qismini asbobga qaytaramiz.
Ifloslanish — tashqi ta’sir: zarar atrofdagilarga tegadi; shuning uchun qoldiq bo‘yoq kanalizatsiyaga to‘kilmaydi, yopiq idishga yig‘iladi.
Eng ko‘p varaqa (5 ta), kichik xarajat (3 000) va bitta o‘zgarish — shu sababli rang birinchi; katta o‘rin (12 000 qolip) keyin.
Yulduzli savollar
R = 23 000 : 457 000 · 100 % ≈ ?
2 kg suv 20 °C dan 30 °C gacha isitiladi. Q = ?
O‘ylab ko‘r: nega bir vaqtda bitta o‘zgarish sinaladi?