ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
Hafta hikoyasi9-sinf · 10-hafta

Fikr varaqalari tahlili

🎯 Missiya: 14 ta fikr varaqasidan qaysi o‘zgarishni birinchi sinaymiz?

Dushanba, 9-noyabr

Sinf rahbariTa’tildan keyin birinchi ish: yarmarkadagi 14 ta fikr varaqasini o‘qiymiz. Hamma gap tartib bilan yozilsin.
ZarinaOna tilidan: bog‘langan qo‘shma gaplar to‘rt xil. Biriktiruv: «Varaqalarni sanadik va jadvalga yozdik.» Zidlov: «Ko‘pchilik xavfsizlikni maqtadi, lekin rang tanlovi yo‘q edi.»
AnvarAyiruv: «Yo rang tanlovini qo‘shamiz, yo o‘lchamni kattalashtiramiz.» Inkor: «Na narxni tushiramiz, na sifatni.» Takrorlanuvchi bog‘lovchi oldidan vergul qo‘yamiz.
JasurIngliz tilida maktab broshyurasi maqsadlarni shunday yozadi: “The school aims to help pupils work in a team. Pupils should be able to solve problems.” Biz ham yozamiz.
Malika“Our startup aims to make safe toys. Customers should be able to clean the swing easily.” Tartib: “After counting the slips, we make a table.”
Ona tiliIngliz tili

Qulf 1: Fikr varaqalarini o‘qish

Topshiriq: Qaysi gap zidlov bog‘lovchili?

AnvarVaraqalar 1 dan 14 gacha raqamlangan. Parametrli siklda i 1 dan 14 gacha o‘zgaradi: takrorlanishlar soni 14 − 1 + 1 = 14.
ZarinaSikl tanasi: agar i-varaqa rang haqida bo‘lsa, k = k + 1. Boshida k = 0 bo‘lishi shart, aks holda hisob xato chiqadi.
JasurKassadagi pulni ham shunday yig‘amiz: S = 0, so‘ng 8 marta S = S + 60 000. Yig‘indi 480 000 chiqadi. Ko‘paytma uchun boshlang‘ich P = 1 bo‘ladi.
Malika«Toki» siklida shart oldin tekshiriladi, tana bir marta ham ishlamasligi mumkin. «Gacha» siklida esa tana kamida bir marta ishlaydi.
Natija: rang haqida 5 ta, tashish haqida 3 ta, katta o‘rin haqida 4 ta, narx haqida 2 ta varaqa. Jami 5 + 3 + 4 + 2 = 14.
Informatika

Qulf 2: Sikl bilan sanash

Topshiriq: Yig‘indi sikli uchun boshlang‘ich S nechaga teng?

🔑 Kalit: Parametrli sikl: B − A + 1 marta takrorlanadi; yig‘indida S = 0, ko‘paytmada P = 1 dan boshlanadi.

Seshanba, 10-noyabr

AnvarAlgebradan: y = xʳ darajali funksiya. r > 0 bo‘lsa x > 0 da o‘sadi, r < 0 bo‘lsa kamayadi. Xarajat modeli y = 42 000x + 20 000 edi.
ZarinaBitta belanchakka o‘rtacha xarajat 42 000 + 20 000/x. Bunda 20 000/x — r = −1 bo‘lgan daraja: kamayadi. x = 10 da 44 000, x = 20 da 43 000, x = 40 da 42 500.
JasurDemak, partiya katta bo‘lsa, bittasi biroz arzonlashadi. Narxni tushirmasdan ham foyda biroz ko‘payadi, lekin asosiy xarajat — yog‘och va bo‘yoq — o‘zgarmaydi.
MalikaGeometriyadan: ko‘chirishda masofa saqlanadi. Logo tasmada takrorlansin: vektor (6; 0) bo‘ylab A(2; −1) nuqta A₁(8; −1) ga o‘tadi: x₁ = x + a, y₁ = y + b.
AnvarNusxalar teng shakllar, chunki harakat uzunliklarni o‘zgartirmaydi. Tasma chiroyli chiqadi.
AlgebraGeometriya

Qulf 3: O‘rtacha xarajat va ko‘chirish

Topshiriq: r < 0 bo‘lganda y = xʳ x > 0 da qanday?

🔑 Kalit: r < 0 da y = xʳ kamayadi, shuning uchun 20 000/x partiya kattalashsa kamayadi: katta partiya bitta o‘yinchoqni biroz arzonlashtiradi.

ZarinaBiologiyadan 3-laboratoriya: elodeya bargiga o‘qituvchi tayyorlagan tuz eritmasi (100 ml suvga taxminan 6 g tuz) tomiziladi. 5–7 daqiqada plazmoliz ko‘rinadi.
AnvarSuv osmos bilan hujayradan chiqadi, protoplast devordan ajraladi. Toza suv bersak, deplazmoliz bo‘ladi: hujayra tirik bo‘lsa, taranglik qaytadi. O‘tkir asbobni faqat o‘qituvchi ushlaydi.
JasurTajribada faqat bitta narsa o‘zgardi: eritma. Shu sababli natijani tuzga bog‘lash mumkin.
MalikaHujayra massasining taxminan 98 % ini to‘rt element tashkil qiladi: kislorod, uglerod, vodorod, azot. Qolgan 2 % esa makroelementlar.
Biz ham shunday qilamiz: dizaynda bir vaqtda bitta o‘zgarish sinaymiz, shunda natijaning sababi aniq bo‘ladi.
Biologiya (Sitologiya va genetika asoslari)

Qulf 4: Bitta o‘zgarish — bitta sinov

Topshiriq: Nega tajribada bir vaqtda bitta narsa o‘zgartiriladi?

🔑 Kalit: Bitta o‘zgarish — bitta sinov: shunda natijani aynan shu o‘zgarishga bog‘lash mumkin.

Chorshanba, 11-noyabr

JasurFizikadan: Q = cm(t₂ − t₁). Suv uchun c = 4200 J/(kg·K). Cho‘tkalarni yuvish uchun 2 kg suvni 20 °C dan 30 °C gacha isitsak, Q = 4200 · 2 · 10 = 84 000 J.
ZarinaIssiqlik balansi: 2 kg suv 20 °C da va 1 kg suv 80 °C da aralashsa, 80 − t = 2(t − 20), t = 40 °C. Issiq suvni Bobo ko‘taradi.
AnvarKimyodan 1-amaliy ish: bo‘rga suyultirilgan xlorid kislota ta’sir etsa, CO₂ chiqadi: CaCO₃ + 2HCl → CaCl₂ + H₂O + CO₂↑. Ohakli suv loyqalansa, gaz borligi isbot.
MalikaHamma ishni o‘qituvchi bilan, ko‘zoynak va xalatda qilamiz. Kislota teriga tegsa, ko‘p suv bilan yuvib, o‘qituvchiga aytamiz.
JasurDalil — ko‘rinadigan natija. Bizning «sinalgan» yozuvimiz ham yozib qo‘yilgan sinov natijasiga tayanishi kerak.
FizikaKimyo

Qulf 5: Issiq suv va dalil

Topshiriq: Issiqlik balansi tenglamasi nimani bildiradi?

🔑 Kalit: Yopiq sistemada issiq jismlar bergan issiqlik sovuq jismlar olgan issiqlikka teng; gaz borligi dalil bilan (ohakli suv loyqalanishi) isbotlanadi.

MalikaGeografiyadan: alyuminiy ishlab chiqarish juda ko‘p elektr talab qiladi, zavodlar arzon energiya yaqinida quriladi. Boksit boshqa mamlakatda qazilishi mumkin.
AnvarPo‘lat temir rudasi va koksdan olinadi; hozir ruda dengiz orqali tashiladi, shuning uchun zavodlar ko‘pincha portlarda. Bizning vintlarimiz po‘latdan.
ZarinaJoy tanlash — xarajat masalasi. Bizning ustaxona Bobo hovlisida: tashish xarajati yo‘q.
JasurJahon tarixidan: Britaniya bir paytlar «dunyo ustaxonasi» bo‘lgan. Asr oxiriga kelib sanoatda oldinligini yo‘qotdi: kapitalning katta qismi mustamlakalarga ketdi, uy zavodlari yangilanmadi.
Darsdan xulosa: foydaning bir qismini asbob va tayyorgarlikka qaytarish kerak, hammasini sarflab yubormaslik kerak.
Geografiya (Jahon iqtisodiy-ijtimoiy geografiyasi)Jahon tarixi

Qulf 6: Ishlab chiqarish: qayerda va nega

Topshiriq: Britaniya sanoatda nega orqada qola boshladi?

🔑 Kalit: Britaniya uy zavodlarini yangilamay, kapitalni mustamlakalarga yubordi; biz foydaning bir qismini asbobga qaytaramiz.

Payshanba, 12-noyabr

ZarinaAdabiyotdan: Xojaning «Kechadur» g‘azali. Radif — misralar oxirida takrorlanadigan so‘z. Darslikka ko‘ra, bu g‘azalda «kechadur» turli ma’noda ishlatilgan. Matnni darslikdan o‘qiymiz.
AnvarTakroriy so‘z esda qoladi. Shiorimiz ham oxirida bitta fikrni takrorlasa bo‘ladimi?
MalikaRus tilidan: «где» — joy, «куда» — yo‘nalish, «откуда» — manba. «Я знаю, где лежат карточки.» «Вот ящик, куда мы кладём отзывы.»
Jasur«Это школа, откуда пришли покупатели.» Ergash gap vergul bilan ajratiladi. Kashfiyotlar: Yevropada kitob bosish (taxminan 1450-yil), telefon (1876-yil).
Shior eskiramasin, deb, qaytariq so‘zni sinab ko‘ramiz, lekin shiorni o‘zgartirish yangi sinov bo‘ladi.
AdabiyotRus tili

Qulf 7: Qaytariq so‘z va «где, куда»

Topshiriq: «Куда» qaysi savolga javob?

JasurO‘zbekiston tarixidan: 1865-yil 6-avgustdagi Muvaqqat Nizom boshqaruvni harbiylar qo‘liga bergan. Hudud viloyat, uyezd, volost, qishloq va ovullarga bo‘lingan.
ZarinaDarslikka ko‘ra, mahalliy aholi faqat quyi lavozimlarda ishlagan: mingboshi, oqsoqol, qozi, biy, mirob, o‘nboshi. 1877-yilda Toshkentda shahar dumasi tuzilgan.
AnvarBizga ham aniq tuzilma kerak: kim nimani hal qiladi. Jamoa qoidasiga yozamiz: narx va dizayn — hammamiz ovoz beramiz, o‘tkir asbob — faqat Bobo.
MalikaHuquqdan: fuqarolik — shaxsning davlat bilan barqaror huquqiy aloqasi. 16 yoshdan ID-karta beriladi; undan oldin tug‘ilganlik haqidagi guvohnoma.
JasurYarmarkaga chet ellik mehmon ham keldi. Xorijiy fuqarolar asosiy huquqlardan foydalanadi, saylov huquqi yo‘q. Bizning bir oylik kafolat har bir xaridorga teng.
O‘zbekiston tarixiKonstitutsiyaviy huquq asoslari

Qulf 8: Tuzilma va huquq

Topshiriq: Xorijiy fuqaroda qaysi huquq yo‘q?

Juma, 13-noyabr

ZarinaIqtisoddan: ishlab chiqarish kengaysa, chiqindi ham ko‘payadi. Ifloslanishdan firma emas, atrofdagilar aziyat chekadi: bu tashqi ta’sir (external effect).
AnvarDavlat qonun qabul qiladi, oqava suvni daryoga tashlashni taqiqlaydi, jarima belgilaydi. Ishlab chiqarish ko‘paysa, bizning ham javobgarligimiz oshadi.
MalikaQishda bo‘yoq va lak ko‘proq ketadi. Qoida: cho‘tka qoldig‘i kanalizatsiyaga to‘kilmaydi, yopiq idishga yig‘iladi va Bobo uni chiqindiga topshiradi.
JasurOrol muammosi katta ibrat: suv kamaygach, dengiz tubi tuzli cho‘lga aylandi, tuz va chang aholi salomatligi va qishloq xo‘jaligiga zarar yetkazdi. Hozir himoya o‘rmonlari barpo etilmoqda.
Qoida yozildi: iflosliklar yig‘iladi. Kichik ishlab chiqarishda ham atrof-muhit uchun javob bizda.
Iqtisodiy bilim asoslari

Qulf 9: Ekologiya: bo‘yoq chiqindisi

Topshiriq: Tashqi ta’sir (ifloslanish) kimga zarar beradi?

🔑 Kalit: Ifloslanish — tashqi ta’sir: zarar atrofdagilarga tegadi; shuning uchun qoldiq bo‘yoq kanalizatsiyaga to‘kilmaydi, yopiq idishga yig‘iladi.

Sinf rahbariI bobni takrorlaymiz va qaror qilamiz. 14 varaqada rang, tashish, katta o‘rin va narx so‘ralgan.
AnvarFormulalar: TC = FC + VC, AC = TC : q, TR = p · q, P = TR − TC, R = P : TC · 100 %. TC = 457 000, TR = 480 000, P = 23 000.
ZarinaRentabellik R = 23 000 : 457 000 · 100 % ≈ 5 %. Foyda bor, lekin hali juda kichik; yana 2 ta belanchak sotilmagan. Ishorasi: sign(23 000) = 1, ya’ni foyda.
JasurNarxni tushirish kerak emas: faqat 2 ta varaqa shuni so‘radi, katta partiya esa o‘rtacha xarajatni faqat biroz kamaytiradi. Katta o‘rin yangi qolip talab qiladi: 12 000.
MalikaRang tanlovi eng ko‘p (5 ta varaqa). Ikkinchi rangli bo‘yoq banka — 3 000 so‘m, bir marta. Faqat rangni sinaymiz.
Qaror: birinchi bo‘lib faqat rang tanlovini sinaymiz (bitta o‘zgarish), katta o‘rin keyingi navbatda, narx o‘zgarmaydi. Bo‘yoq qoldig‘i qoidasi saqlanadi.
Iqtisodiy bilim asoslari

Qulf 10: Qaror: avval qaysi o‘zgarish?

Topshiriq: Rang sinovini birinchi qilishni qaysi kalitlar birga hal qildi?

🔑 Kalit: Eng ko‘p varaqa (5 ta), kichik xarajat (3 000) va bitta o‘zgarish — shu sababli rang birinchi; katta o‘rin (12 000 qolip) keyin.

Bir haftani bir hikoyada takrorlading!

Bu hikoya 15 ta fanni birlashtirdi.

Ona tiliIngliz tiliInformatikaAdabiyotAlgebraBiologiya (Sitologiya va genetika asoslari)FizikaGeografiya (Jahon iqtisodiy-ijtimoiy geografiyasi)GeometriyaKonstitutsiyaviy huquq asoslariIqtisodiy bilim asoslariJahon tarixiKimyoO‘zbekiston tarixiRus tili

0 / 13 yulduz

Jamoa hisoboti

Fikr varaqalari tahlili

Muammo: 14 ta varaqadan nimani birinchi o‘zgartiramiz? Sikl bilan sanadik: rang 5, katta o‘rin 4, tashish 3, narx 2. R = 23 000 : 457 000 · 100 % ≈ 5 %. Katta partiya o‘rtacha xarajatni biroz kamaytiradi (20 000/x kamayadi). Qaror: faqat rang tanlovini sinaymiz (ikkinchi rang 3 000 so‘m), katta o‘rin keyin, narx o‘zgarmaydi; bo‘yoq qoldig‘i yopiq idishga yig‘iladi.

— 9-B jamoa

Topilgan kalitlar

  1. Parametrli sikl: B − A + 1 marta takrorlanadi; yig‘indida S = 0, ko‘paytmada P = 1 dan boshlanadi.
  2. r < 0 da y = xʳ kamayadi, shuning uchun 20 000/x partiya kattalashsa kamayadi: katta partiya bitta o‘yinchoqni biroz arzonlashtiradi.
  3. Bitta o‘zgarish — bitta sinov: shunda natijani aynan shu o‘zgarishga bog‘lash mumkin.
  4. Yopiq sistemada issiq jismlar bergan issiqlik sovuq jismlar olgan issiqlikka teng; gaz borligi dalil bilan (ohakli suv loyqalanishi) isbotlanadi.
  5. Britaniya uy zavodlarini yangilamay, kapitalni mustamlakalarga yubordi; biz foydaning bir qismini asbobga qaytaramiz.
  6. Ifloslanish — tashqi ta’sir: zarar atrofdagilarga tegadi; shuning uchun qoldiq bo‘yoq kanalizatsiyaga to‘kilmaydi, yopiq idishga yig‘iladi.
  7. Eng ko‘p varaqa (5 ta), kichik xarajat (3 000) va bitta o‘zgarish — shu sababli rang birinchi; katta o‘rin (12 000 qolip) keyin.

Yulduzli savollar

  1. R = 23 000 : 457 000 · 100 % ≈ ?

  2. 2 kg suv 20 °C dan 30 °C gacha isitiladi. Q = ?

  3. O‘ylab ko‘r: nega bir vaqtda bitta o‘zgarish sinaladi?

Hikoyadagi darslar