Sitoplazma. Membranasiz va membranali organoidlar: endoplazmatik to‘r, ribosomalar, Golji majmuasi
Sitoplazma — hujayraning yarim suyuq ichki muhiti; unda organoidlar, kiritmalar va sitoskelet joylashadi, asosiy moddalar almashinuvi jarayonlari shu yerda boradi. Organoidlar membranasiz (ribosoma, hujayra markazi) va membranali (endoplazmatik to‘r, Golji majmuasi, mitoxondriya, plastidalar, lizosomalar) bo‘ladi. Endoplazmatik to‘r (ET) kanalchalar va pufakchalar tizimi bo‘lib, yadro qobig‘i bilan tutashgan; silliq ET lipid va uglevodlar sintezida, donador ET (ustida ribosomalar bor) oqsil sintezi va tashishda qatnashadi. Ribosoma katta va kichik bo‘lakdan iborat, taxminan teng miqdorda oqsil va rRNK saqlaydi, oqsil sintez qiladi; uning bo‘laklari yadrochada shakllanadi; ko‘pincha bitta RNK zanjiri bo‘ylab bir necha ribosoma ketma-ket harakatlanib, bir xil oqsilning bir necha nusxasini sintezlaydi (poliribosoma). Golji majmuasi yassi qopchalar, pufakchalar to‘plami: ET da hosil bo‘lgan oqsil va lipidlarni o‘zgartiradi, «o‘raydi» va kerakli joyga yo‘naltiradi, membrananing yangilanishida ham qatnashadi.
Nomni rasmdagi raqamga sudrang (yoki nomni, keyin raqamni bosing)
- 1
- 2
- 3
- 4
Ba’zi fermentlarni, masalan pishloq tayyorlashda ishlatiladiganini, katta idishlarda o‘stirilgan mikrob hujayralari ishlab chiqaradi. Biotexnologlar kerakli oqsilni ko‘p chiqaradigan hujayralarni tanlaydi: ularda ribosoma, endoplazmatik to‘r va Golji kompleksi yaxshi ishlaydi.
Biotexnolog oqsil ishlab chiqaruvchi hujayralarni tanlaydi, oziq-ovqat texnologi ferment bilan ishlaydi, hujayra tadqiqotchisi organoidlar ishini o‘rganadi.
Mahsulot tayyorlanadigan, qadoqlanadigan va jo‘natiladigan biror joyni (do‘kon, pochta, oshxona) o‘ylab, uning uch ishini ribosoma, ER yoki Golji vazifalariga moslab yozing.
«Oqsil yo‘li». Guruh odamlar zanjiri bilan oqsil yo‘lini ko‘rsatadi: yadro (DNK buyrug‘i) → ribosoma → donador ET → Golji majmuasi → pufakcha → membranadan tashqariga. Har bir «stansiya» o‘z ishini aytadi.