Sitoplazma. Membranasiz va membranali organoidlar: endoplazmatik to‘r, ribosomalar, Golji majmuasi
Sitoplazma — hujayraning yarim suyuq ichki muhiti; unda organoidlar, kiritmalar va sitoskelet joylashadi, asosiy moddalar almashinuvi jarayonlari shu yerda boradi. Organoidlar membranasiz (ribosoma, hujayra markazi) va membranali (endoplazmatik to‘r, Golji majmuasi, mitoxondriya, plastidalar, lizosomalar) bo‘ladi. Endoplazmatik to‘r (ET) kanalchalar va pufakchalar tizimi bo‘lib, yadro qobig‘i bilan tutashgan; silliq ET lipid va uglevodlar sintezida, donador ET (ustida ribosomalar bor) oqsil sintezi va tashishda qatnashadi. Ribosoma katta va kichik bo‘lakdan iborat, taxminan teng miqdorda oqsil va rRNK saqlaydi, oqsil sintez qiladi; uning bo‘laklari yadrochada shakllanadi; ko‘pincha bitta RNK zanjiri bo‘ylab bir necha ribosoma ketma-ket harakatlanib, bir xil oqsilning bir necha nusxasini sintezlaydi (poliribosoma). Golji majmuasi yassi qopchalar, pufakchalar to‘plami: ET da hosil bo‘lgan oqsil va lipidlarni o‘zgartiradi, «o‘raydi» va kerakli joyga yo‘naltiradi, membrananing yangilanishida ham qatnashadi.
«Oqsil yo‘li». Guruh odamlar zanjiri bilan oqsil yo‘lini ko‘rsatadi: yadro (DNK buyrug‘i) → ribosoma → donador ET → Golji majmuasi → pufakcha → membranadan tashqariga. Har bir «stansiya» o‘z ishini aytadi.