ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Biologiya (Sitologiya va genetika asoslari)

Biotexnologiya va O‘zbekiston olimlari yutuqlari

Darslar 66–67 · 2 ta dars · A. Zikiryayev, A. To‘xtayev, I. Azimov, N. Sonin. Biologiya. Sitologiya va genetika asoslari, 9-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashr. «Yangiyul Poligraph Service», Toshkent, 2019
67

O‘zbekiston olimlarining biologiya va seleksiya sohasidagi yutuqlari

Darslik: 184–186-betlar
MaqsadO‘zbekiston olimlarining biologiya va seleksiya sohasidagi asosiy yutuqlari va yo‘nalishlarini bilish.
Yangi so‘zlar
g‘o‘za seleksiyasi · cotton selectionviltga chidamli nav · wilt-resistant varietygenetik injeneriya · genetic engineeringqorabayir zoti · Karabair breed
Tushuntirish

Darslikka ko‘ra, biologiya rivojiga Abu Rayhon Beruniy (o‘simliklar, dorivor moddalar), Abu Ali ibn Sino (tibbiyot) va Zahiriddin Muhammad Bobur (o‘simlik va hayvonlar tavsifi) kabi allomalar hissa qo‘shgan. Zamonaviy olimlar turli yo‘nalishlarda ishlagan: botanika — Q. Zokirov, A. Muzaffarov; zoologiya — T. Zohidov, A. Muhammadiyev, J. Azimov; biokimyo va endokrinologiya — Yo. To‘raqulov, B. Toshmuhamedov; genetika — J. Musayev, A. Abdukarimov; genetik injeneriya va biotexnologiya — I. Abdurahmonov va boshqalar; flora va geobotanika — K. Tojiboyev, O‘. Allanazarova. G‘o‘za seleksiyasida S. Mirahmedov yovvoyi g‘o‘za genidan foydalanib viltga chidamli «Toshkent-1, -2, -3» navlarini, N. Nazirov va O. Jalilov «AN-402», «Samarqand-3», «Yulduz» navlarini yaratgan; I. Abdurahmonov guruhi genetik injeneriya usullarini qo‘llab «Porloq» navlarini yaratganini darslik qayd etadi. Bug‘doyning «Ulug‘bek-600» va «Sanzor» navlari, uzum («Rizamat»), olma («Namangan olmasi»), shaftoli va kartoshka navlari, qorabayir ot zoti ham o‘zbek seleksionerlari va xalq seleksiyasi mahsuli. Mikrobiologiyada A. Muzaffarov (xlorella suvo‘ti va suv havzalarini tozalash) va M. Mavloniy (achitqilar texnologiyasi) ishlari tilga olinadi.

SohaOlimlar
BotanikaQ. Zokirov, A. Muzaffarov
ZoologiyaT. Zohidov, A. Muhammadiyev, J. Azimov
Biokimyo va endokrinologiyaYo. Turakulov, B. Toshmuhamedov
GenetikaJ. Musayev, A. Abdukarimov
Gen muhandisligi, biotexnologiyaI. Abdurahmonov
Flora va geobotanikaK. To‘jiboyev, O‘. Allanazarova
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bozorda ko‘plab qovun va uzum navlari sotiladi. Ularning har biri uzoq yillar mahalliy iqlim va tuproqqa moslab tanlangan. Tadqiqot institutlari bunday navlarni kolleksiyalarda saqlaydi, shunda ular yo‘qolib ketmaydi.

Kim ishlatadi

Tadqiqot instituti xodimi navlar kolleksiyasini saqlaydi, fermer mahalliy nav yetishtiradi, urug‘ sinovchisi nav sifatini tekshiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Seleksionerga mahalliy nav qanday yaratilgani haqida beradigan bitta savolingizni va javobni qayerdan izlashingizni (kutubxona, o‘qituvchi, ishonchli veb-sayt) yozing.

Namunalar
SeleksionerNavlar
S. MirahmedovToshkent-1, -2, -3
N. Nazirov, O. JalilovAN-402, Samarqand-3, Yulduz
I. Abdurahmonov guruhiPorloq
Mirahmedov «Toshkent» navlarini yaratgan: Toshkent-1, -2, -3 (3 ta nav). Nazirov va Jalilov: AN-402, Samarqand-3, Yulduz (3 ta nav). Jami 3 + 3 = 6 nav.
Viltga chidamli nav vilt kasalligi tarqalgan dalada ham hosil beradi: yovvoyi g‘o‘zadagi chidamlilik geni chatishtirish orqali madaniy g‘o‘zaga o‘tadi.
Sinfda faoliyat

«Olim kartochkasi». Bitta olim yoki nav (masalan, «Toshkent-1» yoki qorabayir) tanlang va kartochka tuzing: yo‘nalishi, nima yaratgani, nima uchun muhimligi. Manba sifatida darslik va kutubxonadan foydalaning, ma’lumotlarni tekshiring.

Mashq
1
Kim viltga chidamli «Toshkent» g‘o‘za navlarini yaratgan?
2
Qorabayir nima?
3
Mirahmedov 3 ta, Nazirov va Jalilov 3 ta nav yaratgan. Jami nechta nav?
4
Nima uchun viltga chidamli nav dehqon uchun muhim?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYil yakuni va yoz rejasiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →